Antarktida — dünya üzrə yeganə yerdir ki, insanlar müharibə etməyə razılaşmışdılar. Dünya sevgisi deyil, müharibəni mənasız edən qar qədər. Lakin həmin qar, beynəlxalq əməkdaşlıqın ən isti nümunəsini yaratdı. Burada ordular yoxdur, sərhədlər yoxdur, sabit əhalisi yoxdur. Bilim, logistika və ümumi məqsəd — planeti başa düşmək. Antarktida insanlığın müharibədən qaçmaq üçün razılaşa biləcəyini simvol olmuşdur.

1959-cu il müqaviləsi: hüquqi qəzəz

1 dekabr 1959-cu ildə imzalanmış Antarktida müqaviləsi tarixi bir hadisə olmuşdur. SSRİ və ABŞ daxil olmaqla 12 ölkə, kontinentin yalnız barışçı məqsədlər üçün istifadə olunacağını razılaşdılar. Müharibə bazaları, nüvə sinayi, radioaktiv atıqların qəbiristanlığı qadağan edilmişdir. Elmi tədqiqatların azadlığı təmin edilmişdir. Bu, yalnız bir müqavilə deyil, bir ölkənin cəlladlaşdırılması təcrübəsi idi. Və o hələ də işləyir.

Elmi stansiyalar: millətliyyətsiz şəhərlər

İndi Antarktida 80-dən artıq elmi stansiyada fəaliyyət göstərir, bu stansiyalar müxtəlif ölkələrinə aiddir. Lakin praktikada bu stansiyalar bir birlikdə işləyir. ABŞ və Rusiya elmləri birlikdə qar nümunələrini alırlar. Çinlilər və Avstraliyalılar hava haqqında məlumatları bölüşür. Avropa və Yaponiya elmləri bir-birinə cihazları tamir edirlər. Qeyri-ənədi hallarda — yanğın, xəstəlik, avariya — millətliyyət önəmli deyil. Burada mütəmadi köməklik kodu işləyir, ki, Böyük Dünyada az rast gəlir.

Antarktida barışın laboratoriyası kimi

Antarktida-nın əməkdaşlıqı necə işləyir? Çünki o, hamıya qarşı təminatdır. Qlimatın, ozaonun, qar dağlarının, magnetik sahəsinin tədqiqatı — bu, birlikdə həll olunamayan problemlərdir. Məlumatların mübadiləsi elmi işləri sürətləndirir. Və burada elmi iş — yeganə məqsəd. Elmi iş ideologiyanın üstündə durur. Və bu — Antarktida-nın insanlığa verdiyi ən yaxşı dərs.

Ekoloji məsuliyyət ümumi

Antarktida — dünya üzrə sonuncu qoruqdur. Lakin o, zəifdir. Qarların qarışıq, qarşılıqlı təmizlənmə, turizm — bu, sərhədləri bilməyən təhlələrdir. Bu səbəbdən ölkələr kontinentin qorunması üçün əməkdaşlıq edirlər. 1991-ci ildə imzalanmış mühit qorunması protokolu, faydalı qazıntıların qadağan olunmasını, atıqların təmizlənmə normalarının qəbul edilməsini tələb edir. Bu — millətliyyət sərhədləri olmayan bir kollektiv məsuliyyətdir. Və o işləyir.

Şübhəli ərazilər, donmuş qədər

Yeddi ölkə Antarktida üzərində ərazi tədbirinə sahibdir. Lakin müqavilə bu tədbirləri dondurmuşdur. Kimse onları genişləndirməyə və silahlı müdaxilə ilə müdafiə etməyə icazə vermir. Bu, unikal bir vəziyyət: mübahisə qalır, lakin o əməkdaşlığı qarşısına qoymur. Hamı bilir: buzlu torpaq müharibəyə layiq deyil. Lakin bu — diplomatik qəzəz — mübahisəni həll etmədən razılaşmaq qabiliyyəti.

Diğer bölgələr üçün nümunə

Antarktida modeli kosmos üçün nümunə kimi istifadə olunur. Ay, Mars, asteroidlər — burada da "ümumi qarşıdurma" prinsipləri işləyə bilər. Xarici ölkə hüquqi sərhəddi olmayan sahələrin hamıya xidmət etməsi haqqında fikir burada doğulmuşdur. Antarktida — insanlığın müharibəsiz yaşamaq qərarına gələrsə, gələcəyin prototipi olmuşdur.

Qəbul: insanlar arasında buzlu köprü

Antarktida — yalnız soyuq kontinent deyil. Bu, umuddur. İnsanların bir-birinə bir iş üçün birləşməyə razılaşa biləcəklərinin umudu. Elmin siyasiyə üstün olacağına inanmaq. Hər hansı dağlıq şəraitdə də bir-birinə danışmaq olar. Qar qəsri haqqında razılaşmaq qabiliyyətimiz varsa, beləlikdə digər hər şeydə də razılaşa bilərik.

Permanent link to this publication: