Pyer de Cuberten və onun “olimpiya dinləsi”: dünyəvi kultun fəlsəfəsi

İntroduksiya: idmanlıqdan sakrala

Baron Pyer de Cuberten (1863-1937) tərəfindən irəli sürülən “olimpiya dinləsi” konsepsiyası, onun İqlislərin yenidən qurulması fəlsəfəsində əsas, ancaq paradoksal bir elementdir. Bu metafora deyilirdi. Cuberten, yeni, dünyəvi məzmunlu, ancaq sakral şəkillərə sahib olan, insanlığı fiziki və ruhi mükəmməllik ideaları ətrafında birləşdirmək məqsədli bir kult yaratmaq üçün qənaət etməli olan dini terminologiyası və rütbələrindən istifadə etmişdir. Onun təlimi, XIX əsrin humanist pozitivizmi, neo-pagan ellinizmi və xüsusi bir şəhər teoloqiyasının sintezidir.

Ideyanın mənbəyi: tradisiyanın krizi və yeni inanışın axtarışı

Cuberten, aristokratik katolik ailəsində böyüdülüb, 1870-71-ci illərdə Fransa və Almaniyanın arasında baş vermiş fransız-prussiya müharibəsi nəticəsində Fransanın məğlub olması və cəmiyyətin dini əsaslarının dağılması ilə əlaqədar profundal bir dünyaqərmi krizi keçirmişdir. O, modern dövrün inanış boşluğunu doldurmalı olduğunu düşünürdü. İdman, xüsusilə onun antik idealizə edilmiş forması, onun üçün yeni dünyəvi “kilsə” yaratmaq üçün alət olmuşdur. Spartanın agelqası və Afina gimnaziyasını təhlil edərkən, o, bunları sadəcə idman məktəbləri deyil, ruhi və qəbililik tərbiyə institutları olaraq görürdü. 1894-cü ildə ABŞ-yə gedən səfəri zamanı fiziki tərbiyə sistemini öyrənmiş və ingiltərədə “musкулər xristianlıq” ideologiyası (muscular Christianity) dominasiyası olan ingiltərəyə səfəri, o, idmanın məssiyyət rolu ilə bağlı qənaətini qələmə çəkmişdir.

İstinad və rütbələr: yeni “inanışın” dogmatları

“Olimpiya dinləsi” Cuberteninin hamı tərzində klassik kultun xüsusiyyətlərinə malik idi:

İstinadlar (prinsiplər): Yüksək qiymətlər qəbul edilən məğlubluq, deyil qəbul edilən qatnashdır; qələbə, deyil mübarizə; nəticə, deyil özünümükəmməllik. “Citius, Altius, Fortius” (Daha sürətli, Yüksək, Güclü) credosu müsabiqənin lüğnü deyil, ruhi artımın formulağı idi. Ən mühüm etik qayda kimi şöhrətli davranış, şərəfli oyun (fair play) olmuşdur, ki bu, orta əsrlərin şərəfli kodu kimi modern versiyasıdır.

Rütbələr: Cuberten, İqlislərə sakral status verən rütbələri təkidlənmişdir:

Olimpiya ocağı və maraş: Onlar yeni inanışın qədim plaməni kimi qəbul edilmişdir. Qədim rütbənin modern forması daha sonra təşkil edilmiş, ancaq ocaq kimi simvol olaraq qələmə çəkilmişdir.

İçkin açılış və bağlama mərasimləri: Liturgiya növündə qurulmuşdur, şənlik yürüşü, yemək, himn və mükafat təqdimatı kimi “rəqəbsət”lərlə.

Olimpiya yeməyi: Cuberten tərəfindən yazılmış və atletlər tərəfindən inanışa xidmət etmək üçün verilən bir dünyəvi ibadət-obed idi.

Medallar: Sadəcə mükafat, deyil, yeni kultun “ən yüksək qiymətli əşyası” idi, material məcmuəsi.

Tapınaq: Bu, olimpiya stadionu olmuşdur, daha geniş mənada, idman fəaliyyətinin ideallarına xidmət etmək üçün hər hansı bir yer.

Ərkin: Onlar olimpiya atletləri, məşqçiləri və BOC üzvləri olmalı idi — qəbul edilmiş adətkeşlər və kultun xidmətçiləri.

İnənəzərliyyətsizlik və tənqidlər

İdeya içindəki içki qarşıdurumlar və tənqidlərə məruz qalmışdır:

Əlyazmalar: Olimpiya atletinin “qədim qəhrəman” kimi idealizə edilməsi aristokratik, nəinki feodal, nəticədə qəbul edilən demokratiklik ilə zidd idi.

Politizasiya: Dünyəvi dinin fikri, özüylə birlikdə, siyasi manipulasiyalara qəbul edilə bilər, bu da 1936-cı ildə Berlində keçirilən Olimpiya Oyunlarında baş vermişdir, bu zaman nasiyətçilər öz yəni-pagan idman fəaliyyətini yaratmışlar.

Utopiklik: Cubertenin idmanın avtomatik olaraq moral tərbiyə verməsi və sülhə nail olmağına inanması, millətçilik, doping və kommersiya önündə naiv olmuşdur.

İstinadların çətinliyi: “İnanış” çox çətindir, ki bu, klassik dinlərə tamamilə əvəz edilsin.

Mənsubiyyət və modernlik

İstinadlara baxmayaraq, “olimpiya dinləsi” Cubertenin modern idman mədəniyyətində formalaşmağa çox böyük təsir göstərmişdir.

Civili din: Oyunlar, həmçinin, global cəmiyyət üçün qüvvətli bir civili din (sosioloq Robert Bellin termini ilə) forması olmuşdur, öz məbədləri (stadyonlar), rəqəbləri (medallar, ocaqlar), qədimləri (şöhrətli çempionlar) və dövriyyələri (üç il bir dəfə) ilə.

Rütbələrin rütbəsizliyi: Cuberten tərəfindən düşünülmüş əsas rütbələr, vaxt keçdikcə yalnız qüvvətliyə qalmaqdadır.

Etik temel: Fair play, rəqibə ünsiyyət və ideal uğrunda özünü qurban etmək kimi onun fikirleri hələ də etik mərkəz kimi qalır, ki bu, realiti də bu qədər qəbul edilə bilməz.

İlginli fakt: Cuberten, mərasimləri qəbul edən yalnız bir qəbul edilməmiş, həmçinin liturgiya kimi görmüşdür. O, protokolları özü yaradaraq, qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edilmiş qəbul edil
© elib.ge

Permanent link to this publication: