Bir qalanın iki yeri: Trostenets və Minskın azadlığı

3 iyul 1944-cü il — bu tarix Belarusun paytaxtının tarixində «öncə» və «sonra» olaraq ayrılan bir tarixdir. Min skaları, 1100 gün və gecəni alman işğalının altında keçirənlər, öz azad edicilərini qarşılaşmaq üçün küçələrə çıxdılar. Şəhər dağıntılardan ibarət idi: 80 faizdən artıq bina dağıdılmış, küçələr dağıntılarla örtülü və havada hələ də külün qəribatı hiss olunurdu. Lakin bu qəribat qələbənin qəribatı idi. Azadlıqdan bir neçə həftə sonra Minskın qərb sahilində, Trostenets yaxınlığında, müvəqqəti komissiyalar qəzet açmağa başlayacaqlar. Orada qərbdən gələnlər üçün qəribat bir müharibə haqqında böyük səhifə açılacaqdır. Orada, şəhərin qələbə çığan yerdə, dünyanın ən tərkibatlı yerlərindən biri olan ölüm düşərgəsi — Osvescim ilə müqayisə edilə bilən ölüm düşərgəsi yerləşirdi. Bir qalanın iki yeri: bir tərəfi aydınlıq, bayramlıq, digər tərəfi isə qaranlıq, üzləməli.

«Bagration» əməliyyatı: şüvətli zərbə

1944-cü ilin yazına qədər Sovet Ordusu Belarusu alman işğalçılarından azad etmək üçün plan həyata keçirirdi. 1812-ci ilin Vətənpərvər müharibəsinin qəhrəmanı adlandırılan «Bagration» əməliyyatı, İkinci dünya müharibəsində ən böyük hərbi kampaniyalardan biri hesab olunur. O, 23 iyun tarixində başladı və alman ordusunun ən güclü qrupu olan «Mərkəz» qrupunu məhv etmək məqsədilə həyata keçirildi.

Minskın azadlığı əməliyyatın zirvəsi oldu. 29 iyun tarixində 3-cü və 1-ci Belarus frонтları Belarusun paytaxına hücum etdilər. Faşistlər şəhərin məhv edilməcəyini başa düşənə qədər, onlar şəhəri qalaya çevirməyə çalışdılar, lakin sovet tankçıları cəsarət göstərərək 3 iyul tarixində Minskın içərisinə daxil oldular. Gecə bitərkən şəhər tam olaraq işğalçılarından azad edildi.

Qələbənin qiyməti çox yüksək idi. «Minsk qazanı» adlandırılan yerdə 100 minə yaxın alman əsgəri məhv edildi. Lakin minlərlə sovet əsgəri Belarusun azadlığını qazanmaq üçün həyatlarını qurban qoydular. Bu gün 3 iyul Belarusda Azadlıq Günü olaraq qeyd olunur — bu, şəhərin və ölkənin həyatına umud gətirdiyi gün.

Paytaxtın kənarındakı ölüm fabrikı

Sovet əsgərləri Minska doğru hərəkət edərkən, şəhərin cənub-şərq sahilində, Trostenec yaxınlığında, naqsiyyat qəribat hadisələrini örtməyə çalışırdılar. Orada, şəhərin mərkəzindən yalnız 12 kilometr uzaqda, 1941-ci ilin sonundan etibarən mövcud olan bir «ölüm fabrikı» — SSRİ ərazisində ən böyük məhv edici düşərgə — fəaliyyət göstərirdi.

Trostenec, ənadiyət düşərgələrinin qüllələri və krematoriyaları ilə müqayisədə, kombinasiya variantı idi — işçi düşərgəsi və massiv məhv edici yer. O, üç yerə bölünürdü: Malı Trostenec kəndində yerləşən düşərgə, massiv qətl yerləri olan Blagovşçina və massiv yandırma yerləri olan Şaşkovka.

İlk qətl hadisələri 1941-ci ilin noyabrında başladı. Blagovşçına Avropa üzərindən gətirilən insanlar gətirilirdi: Belarusun sakinləri, Minskin gettosunun həbskarları, sovet əsgərləri, Almaniyadan, Avstriyadan, Çexoslovakiyadan və Polşadan deportasiya edilmiş yəhudi insanlar. Orada tamamilə qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətlə yetirilən qətl
© elib.ge

Permanent link to this publication: