Əlifəbətə görə: futbola qayğı, mümkünsüz hadisələr və sənətsizliklər

Futbol. Milyonlar fanat, milyarlar baxış, kosmik müqavilələr. Bugün bu sənətkarlıq nizamları ilə təmir edilmişdir. Lakin belə deyilmişdir. Modern futbola qoşulma yolu qəzəblərlə, insan xətaları, açıq qarğılıqlar və belə qəzalardır ki, onlarda təxminən inam qələbə çəkməz. İndi geri dönək və rosinli qəlsəngsiz böyük oyunun doğumuna baxaq.

Qırmızı obyekt və kalabalıq: realda nənə başlanmışdır

Size qədər ki, futbol ingiltərədə doğulub deyənsiniz, səhvi siz yalnız yarısı düzgündür. Nəyə də bədən ilə bir nəşiylə bədəni təpəsinə bərpa etmək lazım olan oyunlar hamı qədim xalqlarında var idi. Çinlilər “çuqu” oynayırdılar. Yaponlar “kemari” gətirdilər. Qədim yunan və rimlilər “harpastum”da yuvarlaq nəsiylərə qarşı çıxışırdılar. Ataqablar da rəngli topla oynayırdılar.

Amma əsas hadisə bunların hamısı daha çox rugbi, döyüş və küçə qarışıqlığı idi. Qaydalar məntəqədən-məntəqəyə dəyişirdi. Orta əsrlər ingiltərəsində misal üçün, “mob-footbola” ( milli futbol) şəhər sakinləri üçün böyük təhlükə idi. Oyunçı sayı qədər çox olmurdu, sahə — cəmi bir küçə, və kollar şəhərin birindən digərinə olan şəhər qapıları idi. Topu vurmaq mənası rəvsahaya yetirən topa çatmaq idi, bu zaman hər hansı qələbədə icazə verilirdi. Tarixçilər yazılar tapdılar ki, şəhərlilər kolların çıxarıldığını, dayazlarını qırmağı və şərqiçilər olan evlərə kolları qarışdıran alkolik oyunçıları şikayət edirdilər.

Qələbədən yaranan hadisə: qəlbən qırmızı top və limon qəlibəsi

Ən çərçivəli efsanədən biri, ilk ümumi topun danışılan danışıqlarında Danimarka prinstinin qəlbənindən hazırlanmış olduğunu deyilir. Belə ki, ingilislər qələbə qazanaraq mühasirəçilərə qarşı ödəniş edirlər. Bu çox təsirli işitdi, ancaq bu yalnız bir xal qəhrəmanıdır. XIX əsrdə kəfiyyətli məhəbbətlə qələbəli yalanlar danışırdılar ki, bu da təkəbbüsi ruhlandırmaq üçün istifadə edilirdi.

Amma fakt da bu idi ki, bu dövrdəki qələnələr qədər pis idi. Onlar qarət edərkən qələnərlərdə qələnərlər, ağır olurlar, və onları... qoyulmuş kəlbən qarğılıqlarla qoyulurdu. Hamı bu yerdə yoxdur. Qələnərlər mükəmməl yuvarlaqlı deyildi, çox vaxt mərciyən yuvarlaqlı idi. Bir hadisə ilə əlaqədar bir hekayə bu, ki, Eton və Rugby məktəbləri arasında keçirilən bir oyun zamanı qələnər qəzəblər. Bir tələbə, Uilyam Uebb Ellis (əfsanəyə görə, o regbini “icadət edən” kişi), qələnəni əllərinə götürdü və qaçırdı. Ancaq az bir bilən bilir ki, bu dövrün futbolçuları çox vaxt bu cəhəti istifadə edirdilər — qələnərin forması itirdiyi zaman, o qələnəni düzəldənə qədər gətirmək icazə verilirdi.

Qaydalar olmadan futbol: qarışıqlıq normal yaşayış kimi

XIX əsrin ortalarına qədər futbol hələ canlı yaxud canlı quş deyildi. Hər məktəb öz qaydalarına əsaslanırdı. Birində bədənə bədən vurulurdu, digərində isə topu əllə alırdılar. Bu, bir idman deyildi, həmin döyüş idi. Ən qəzal hadisə 1846-cı ildə London da baş verdi. Bir neçə məktəbin nümayəndələri qaydaları birləşdirmək məqsədi ilə toplanmışdılar, ancaq müzakirə qismən massiv döyüşə çevrildi. Müzakirəsi güclü olan icraçı protokolda yazdı: “Mənən qədər qeyd etmək olar ki, mənən qədər qeyd etmək olar ki, Çelsi-dən olan cənubən qədər olan şəxs müqayisəsi düzdür, digərlərində isə yoxdur”.

Amma qəzəl hələ burada qalmır. Futbola qarşı irəlicə qarşıduranlar qovuşmalar deyil, qoyunlar idi. Oyunlar çox vaxt cəmiyyət çətərlərində keçirilirdi, və heyvanlıq qoyunlar ancaq bir dəfə qəfil sahəni keçə bilər və təhlikədə olan qalibi yıxışdır. Bu cəhətdən qayda düzəltmək üçün 1863-cü ildə Angle Football Associatesi yaradıldı. Lakin burada da skandallar baş verdi.

Böyük qarşıdurma: futbola əllərinin itiriləsi

Futbolun doğum tarixinin ən əhəmiyyətli hadisələrindən biri tərcümeyi-həlçi möhürü “Fremson tavern”in bir stolunda baş verdi. Yeddi il qaydalar haqqında müzakirə edilmiş, nəhayət 13 qayda qəbul edilmişdi. Ancaq bir qayda çox çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa çoxa yıxılmağa yoxsa ç
© elib.ge

Permanent link to this publication: