Kitlər və delfinlər dünya insanlarında: səs, gəmilər və plastik onların evolyusiyanı necə dəyişdirir

Climatinin dəyişməsindən danışarkən, biz çox vaxt temperaturu və dəniz səviyyəsindən danışırıq. Lakin kitlər və delfinlər üçün XX əsrin ən böyük təhlükəsi yalnız isti hava deyil, həm də insan və onun texnologiyalarıdır. Gəmilərin səsi, qələblərdəki plastik, qədim balıqçılıq şəbəkələri, hərbi gəmilərin sənorları, turistik qayıqlar və hətta gecə limanlarındakı işıqlar — bədxəttən bir çox yeni mühit yaradır, qərbə mənsub su məməlilərinin uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalır. Və onlar uyğunlaşır. Onların şeirləri, marşrutları, avadanlıqları və sosial davranışları dəyişir. Lakin onlar çox qısa bir müddət ərzində yaxından yoxa çıxmaq üçün yetericə tez evolyusiya edə bilərlər mi? Bu sual elmlərdən məlum olur və bugün cavab lazımdır.

Səs tənzimləməsi: dənizin tərsindən tərsi gəlməsi

Kitlər və delfinlər üçün səs ənənəvi qurtarış alətidir. Onlar qida tapmaq, bir-birləri ilə danışmaq, mühitdə tərəffüz olmaq və təhlükələrdən qorunmaq üçün eçoklifikasiya işləyir. Lakin il ə il dəniz daha çox səs olur. Xəritəçəkmə işləri, qayıqçılıq, qurğular və hərbi hidrolokatorların səsi, onların səslərini çəkməyə çalışır.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, bir çox kit populyasiyaları öz şeirlərinin səsindən çox səsi qələbləyəcək şəkildə dəyişir. Bu əlavə enerji xərcləri və ümumi çoxalmada təsir edə bilər. Daha da əlavə, səs stress yaratır, kortizol səviyyəsini yüksəltdir və hətta müvəqqəti və ya daimi işitsizlikə səbəb ola bilər. Çox səsli rayonlarda kitlər yalnız öz yaşayış yerlərini tərk edir, bu da onların göç yollarını və qida axtarışını pozur.

Fiziki maneələr: gəmilər, şəbəkələr və turistlər

Kitlər və delfinlər insan tərəfindən yaradılmış fiziki mühitdə çox daha çox rastlaşır. Minlərlə gəmi okean yollarını keçir, və onların ilə qarşılaşma kitlərinin ölümünə birinci səbəbdir. Daha da əlavə, balıqçılıq şəbəkələri ölümcül bir təhlükədir: qəlbən qalmış hayvanlar udulmaqla və açqabağlıqla ölür. Onların qələblərini bilməyən plastik atılmış qırmızı balıq, qəlbən qalmış qidalanmaqla ölüür.

Kitlərinə baxmaq üçün yanaşan turistik qayıqlar da onların davranışına təsir edir. Çoxsaylı operatorlar məsafələrini nəzarət altında saxlayırlar, lakin yaxın olmaq da qidalanma, istirahət və bələdiyyəyə aid işləri pozur. Elmlərdən xəbər verilir ki, intensiv qayıqçılıq olan rayonlarda kitlər daha qərbə, su dərinliyini dəyişdirməklə və qayıqlardan uzaqlaşmaq üçün daha çox vaxt xərcləyir, qidalanmaq üçün isə az vaxt xərcləyir.

Kimyasal və plastik tənzimləmə: cismanı qalır

Ən az diqqət çəkən, lakin ən az təhlükəli təhlükə kimyasal maddələr və mikroplastikdir. Ağır metallar, PCB, pestisidlər kitlər və delfinlərin yağ qatəsində toplanır, onların immunitetini zəiflədir, çoxalmasını pozur və xəstəliklərə səbəb ola bilər. Çox saylı nümunələrdə toxumlarda yüksək təsin səviyyəsi tapılır, bu da onların qidalıq qaydasına dair vəziyyətlə bağlıdır.

Mikroplastik başqa bir qəriblikdir. O, plankton ilə birlikdə mənbədə və kiçik balıqlarla daxil olur, iltihaplanma və qidalanma maddələrinin emilişini blokləyir. Bu yalnız bədənə zərər vermir, həm də populyasiya üçün təhlükədir, çünki zəiflənmiş nümunələr az çoxalmır.

Davranış dəyişməsi: kitlər insana yaxınlaşmaq üçün nə işləyir

Bütün bu təhlükələrə baxmayaraq, kitlər və delfinlər ənənəvi uyğunlaşma qabiliyyətini göstərir. Məsələn, böyük limanların yaxınlığında olan populyasiyalar aktivliyi vaxtını dəyişdirməklə eniyən səsli saatları qələbləyəcək. Digərləri isə qayıqçılıqın intensiv olduğu yerləri qələbləyərək göç yollarını təkrar yazır. Delfinlər qayıqçılar ilə birlikdə avadanlıqla avadanlıq avadanlıqları istifadə edir, qayıqçıların yarpağına düşən balıqları istifadə edir. Bu yalnız məcburi uyğunlaşma deyil, onların intellekt və təhsil qabiliyyətindən göstərilən bir işidir.

Elmlərdən xəbər verilir ki, kitlər öz şeirlərini dəyişdirməyə başlayırlar — və yalnız səs səbəbindən deyil, yeni yaxınlaşan digər səslərdən də. Yeni \"dialektlər\" populyasiyalara yayılır. Bu, gözlənilməz bir mədəniyyət dəyişikliyi, ki, biz tərəffədə müşahidə edirik.

Evolyusiya ayarlaması: nə qədər çox tez növ dəyişə bilər

Evolyusiya əsasən minlərlə il müddətində ölçülür. Lakin hər an mühitdəki dəyişikliklər çox sürətli olur ki, natural seçim yoxdur. Bu səbəbdən əsas ayarlayıcı mexanizmlərə genetik deyil, davranış plastiqlidir. Kitlər və delfinlər təcrübədən çox qısa bir müddət ərzində genlərini dəyişdirməklə özünü təkmilləşdirir. Bu xəbər verən bir şeydir, lakin həm də təhlükəli bir şeydir: əgər mühit onların təhsilindən çox sürətli dəyişərsə, populyasiyalar ölməyə davam edə bilərlər.

Elmlərdən xəbər verilir ki, sosial quruluşlarda, qidalıq qaydasında, göç yollarında dəyişikliklər müşahidə edilir. Bu, kitlər və delfinlərin passiv qurban deyil, aktiv iştirakçı olduğunu göstərir. Onlar təcrübə edirlər, xatirələrə salırlar, öyrənirlər. Və bu cəhətdən onlarla çox oxşarlar.

Nə edə bilərik: kitləri kit olaraq qalmalıq üçün nə edə bilərik

İnsan — bu problemlərin baş mənbəyi, lakin o həm də həll yolu olaraq göstərilə bilər. Dəniz ərazilərinin qorunması, okeanda \"tərsindən tərsi\" zonaların yaratılması, kitlərin yaşayış yerlərində qayıqçılıqın nizaməliyyətinin tənzimlənməsi, səs tənzimləməsinin qorunması — bütün bu işlər bir çox ölkələrdə icra olunur. Plastik atılmaları azaltmaq və atılan atılmaları qayta işləmək də vacibdir, çünki sonunda o dənizə düşür.

Ən vacib şey — bu bilikdir. Hər dəfə ki, biz balıq alırıq, plastik istifadə edirik və qayıq turuna çıxırıq, biz dənizin gənci olan su məməlilərinin həyatına təsir edirik. Məsuliyyət bizim əlindədir. Və əgər biz öz əllərimizi dəyişdirə bilsək, kitlər və delfinlər yalnız ömür qaçırmaq üçün deyil, həm də qələbə çıxmaq üçün xüsusi kültürünü saxlamaq şansına malik olacaqlar.

Permanent link to this publication: