Yeddiyya oýuncular. Onlar meydançada on birinə qarşı qoyulur, analar isə göyəlçiyə otururlar. İnzibatçı üçün onlar çox vaxt "görünməz"lər, ancaq hər bir trener bilir: modern futbol start qrupu ilə qazanılır, ancaq hər hansı bir vaxt meydançanın quruluşunu dəyişə bilən. Yeddiyya qrupunun formalaşdırılması — psixoloji həsəslik, taktiki sərbəstliyi və ego ilə işləmək qabiliyyəti tələb edən bir sənətdir. Bu məqalədə biz "sənət göyəlçisi"nin yaratdığı və səkkizinci, dördüncü və beşinci oýuncuların yıldızlardan daha əhəmiyyətli olmasının səbəblərini araşdıracağıq.

Yeddiyya dəyişmələrinin inkişafı: birdən beşə

1970-ci illərdə bir matç üçün yalnız bir dəyişmə icazə verilirdi. Liderin yaralanması bədbəxtçiliyinə səbəb ola bilərdi. 1995-ci ildə dəyişmə sayı üçə çıxarıldı. Pandemiya COVID-19-dan sonra FIFA müvəqqəti olaraq, sonradan isə daimi olaraq beş dəyişməni tətbiq etdi. Bu, strategiyanı köklü olaraq dəyişdi. Hazırda trener tam olaraq atak hərəkətini yeniləyə bilər, təzə qoruyucular çıxarır və son dəqiqələrdə iki dəfə dəyişmə edə bilər. «Göyəlçi» uzunlaşdı və yeddiyya rolu daha ağır oldu.

Yeddiyya qrupuna kim daxil olur

Modern futbolda göyəlçidə əsasən: ikinci qapıçı (əsasın yaralanması halında), ümumi qoruyucu (sağ və sol oynay bilər), mərkəzi yarımçı (əşirgən), kreativ plеймeyker (dəfələr qapını açmaq), sürətli yüngər (kontratak üçün), güclü forvet (naves üçün). Ancaq tərkib səhnəyə bağlıdır. Qrupa qalxan komanda qalib gəlirsə, qoruyuculara ehtiyac olur. Qalib gəlməzsə — atak oýunculara.

Yeddiyya psixologiyası: necə səhətli olma

Yeddiyya olmaq psixoloji sınaqdır. Siz hər hansı bir şəkildə hazırlaşsınız, ancaq meydançaya 15 dəqiqə çıxırsınız, hətta heç vaxt çıxırmayasınız. Bəzi oýuncular deppresiyaya düşür, digərləri isə qızışır və transfer tələb edir. Trenerin məsuliyyəti mikro klimatı saxlamaqdır. Qədim klublarda individual müsahibələr tətbiq olunur, rolu açıqlanır (siz 70-ci dəqiqədə çıxırsınız, sizə azadlıq olacaq), mübarizə yaratmaq. Həmçinin maliyyə motivasiyası dəyərli: dəyişmələrdə çıxış edən oýunculara bonuslar.

Dəyişmələrin taktiki rolları

Dəyişmələr strategik (meydançanın başında) və məcburi (yaralanma) olurlar. Strategik dəyişmənin məqsədi: fələn qalxan (yormuş lateral) qələbəni təzələmək, qərbə çıxış etmək (ikinci forvet çıxarılmaq), quruluşu dəyişmək (4-3-3-dən 3-5-2-yə keçmək), oyunu qeyri-müəyyən etmək (əlavə qoruyucu çıxarılmaq). Trener hadisələrin inkişafını görməlidir. Bəzən dəyişmə hazırlıqla aparılır, bəzən isə rəqibin qoluna daxil olunduqdan sonra spontan olaraq aparılır.

Qədim tarixdən nümunələr

Qədim "süper-səb" (super-sub) tarixə düşmüşdür. Dəvid Feyklif ("Aston Villa") və Ule Qunnar Sülşer ("Mancester Yunayted") onların dəyişməyə çıxıb qələbə qazanması ilə məşhurlaşmışlar. Sülşer 1999-cu ilin UEFA Çempionlar Liqası finalında meydançaya çıxıb qələbə qazanmışdır. Modernlərdən: Ovilje Xiru, Fransa milli komandası üçün dəyişməyə çıxıb hət-tiklər qazanmışdır. "Real Madrid" də öz "məhsuldar"ı — Xose Kalexon olmuşdur. Rusiyada isə Artyom Dzюбa xatırlanır, o dəfələrlə dəyişməyə çıxıb əhəmiyyətli gole vurmuşdur.

Göyəlçi kimi mücadilə üstünlüyü

Qeyri-müəyyən qrafikli turnirlərdə (dünya çempionatı, Avropa çempionatı) göyəlçisi olan komanda böyük üstünlüyə sahibdir. Fransa milli komandasının göyəlçilərində Kamavinga, Tçuameni, Nkunku, rəqibində isə ikinci diviziyadakı oýuncular varsa, fransızlar əlavə 30 dəqiqədə oyunu qeyri-müəyyən etməyə bilərlər. Bu səbəbdən yeddiyya formalaşdırılması milli çempionatın səviyyəsi və akademiyaların işinin göstəricisidir.

"Nəfəsən qarşı" idmançıları idarə etmək

Göyəlçidə olan yıldız idmançı bu idmançıya xəstəlikdir. İdarəetmə, oğru deyil, amma digər rolda lazımdır. Bəzən trener əvvəldən kimin başlanğıcda olacağını açıqlayır, bu səbəbdən səhənət xəbərləri qeyri-müəyyən olmur. 2026-cı ildən başlayaraq cəmiyyət şəbəkələrindən səhənət xəbərləri açıq şəkildə yayılır, klublar isə liderlər ilə işləyən psixoloqları işə götürürlər.

Göyəlçi qapıcı: xüsusilə məqalə

Göyəlçi qapıcı ən tərəqqi etməz roldur. O heç vaxt çıxırmır, ancaq 100% hazırdır. Əsas qapıcıın yaralanması birinci dəqiqədə başa çələşə bilər. Bu səbəbdən ikinci qapıcı birinci kimi hazırlaşır. Qapıcılar arasında yaxşı münasibətlər uğurlağın şərtidir. Xatırlayın, 2014-cü ilin dünya çempionatının finalında Almaniyanın əsas qapıcısı yaralanmışdır və göyəlçi qapıcı "sıfır" ilə qalib gəlmişdir.

Göyəlçidə olan yunuslar

Təcrübəli trenerlər çox vaxt 1-2 yüngər oýuncunu qrupa daxil edirlər, hətta oğru oynamadıqları halda. Bu onların inkişafına xələt verir: onlar səviyyəni görürlər, atmosferə uyğunlaşırlar, tərəqqi hissiyyatı yaşayırlar. Bəzən belə yüngər bir oýuncu çıxıb qələbə qazanır (məsələn, Mario Qötse 2014-cü ilin dünya çempionatının finalında). Təcrübəli və yüngər yeddiyya formalaşdırılması qızıl formuladır.

Yeddiyya qrupunun formalaşdırılması əsas qrupun qurulmasından çox qədimdir. Trenerin göyəlçiyə nəzarət etməməsi qədimən qalib gəlməkdir. Modern futbolda 20 sahəli oýuncu və üç qapıcı meydançanın quruluşunu dəyişmək qabiliyyətində olmalıdır. Çünki çempion başlanğıcda yaxşı başlayan deyil, sonunda qələbə qazanaan olandır.

Permanent link to this publication: