Вильгelm Üde və onun sanat dünyasında açılıqları

O xüsusilə rəssam deyil, klassik mənada kritik də deyil. O tələnt axtarırdı. Vilhelm Üde (Wilhelm Uhde) — XX əsrin birinci yarısında Parisdə yaşayan alman toplayıcı və sanatşünas idi. Adı Picasso və Matisse kimi tanınmırsa da, o, rəsmi sanat tərəfindən tənqid edilən rəssamları dünyaya açdı: naivistlər, primitivistlər, "səbət rəssamları". Üde pulunu, şöhrətini, hətta müharibə zamanı həyatını risqləndirərək göstərdi: qəribə mənzərədə yaşayan birinin gəncliyi, kartonda yazmaq. Onun sayəsində Serafina de Sainlis, Henri Rousseau, Camille Bombois haqqında danışmaq olar. Kim o idi və açılıqlarını necə həyata keçirdi?

Karyera və birinci sevgi: Picasso

Vilhelm Üde 1874-cü ildə Almaniyada zəngin yəhudi ailəsində anadan olub. Hüquq elmlərini öyrənirdi, ancaq sanata keçdi. 1904-cü ildə Parisə köçdü, burada kiçik bir rəsm mağazası açdı. O, Picasso-nun tanınmadan əvvəl əsərlərini almağa başladı. Üde "mavi period", kubist natюрmortları aldı. 1908-ci ildə o, Picasso-nun sərgisini öz galereyasında təşkil etdi. Bu ticarət uğuru idi? Yox, əksinə risk idi. Ancaq Üde öz "oğlunu" inandırdı. Sonralar Picasso dünya ulduzu olacaq, ancaq Üde qaranlıqda qaldı, ancaq o da tənqid etmədi.

Naiv sanatın açılışı: Henri Rousseau

1908-ci ildə Üde Rousseau-nun sərgisində gördü, o da bir gümrükçü idi və təqaüdə çıxdıqdan sonra rəsm çəkməyə başlamışdı. Rousseau-nun əsərləri qəzəblənirdi, onları alqışlayırdılar. Üde onlarda qüdrət gördü: perspektivsizlik, primitiv formalar, ancaq qədim həqiqət. O, Rousseau-nun bir neçə əsərini, o cümlədən "Yuxu qız" əsərini almağa başladı. Üde-nin dəstəyi ilə Rousseau avangardistlərin diqqətini cəlb etdi (Picasso 1908-ci ildə oğurluq üçün bir banket təşkil etdi). Üde Rousseau haqqında ilk monoqrafiyəni yazdı. Ondan sonra "Gümrükçü" klassik sayılır.

Serafina de Sainlis: xidmətçilik qəhrəmanı

Üde-nin ən böyük hikməti — Serafina Luinin qarşısına çıxışı idi. 1912-ci ildə Sainlisdə yaşarkən, o qarşıda yaşayanların qonaqlığında yemək üçün getdi və divar üzərində bir rəsm gördü: elma, üzüm, qəribə yarpaqlar. Məxsusiyyət, evdəki xidmətçinin evdəki rəsmi söylədi ki, bu rəsmi o yazıb. Üde Serafini axtardı, digər əsərlərini gördü və qəzəbləndi. O, onun əsərlərini almağa başladı, rənglər üçün pul verirdi. Serafina deyirdi: "O bilirdi ki, anqělər ilə danışıram". Üde sərgilər təşkil edirdi, ancaq uğur gecədi, Serafina da şizofreniya qədər getdi. Ancaq o, xəstəxanada da onu tərk etmədi, xəstəlik xidmətini ödəyirdi. Həndəsiyyənin ölümündən sonra o, onun tələntini tanımağa çalışdı. Bugün onun əsərləri Luvrda asılıdır.

Camille Bombois və digər "qədim qəlb rəssamları"

Üde dayanmadı. O, Fransada "naiv" rəssamları axtardı, bu rəssamlar akademiyalarda təhsil almadılar. O, Camille Bombois (Camille Bombois) — keçmiş sirk döyüşçüsü, qüdrətli qadınlar və atlar rəsm çəkən — tapdı. Louis Vivin (Louis Vivin) — poçt xidmətçisi, şəhər peyzajları yazan. André Bauchant (André Bauchant) — bağçı, primitivist üslubunda bibliliyada səhnələr yaratan. Üde bu qrupu "Sacred Heart Painters" (qədim qəlb rəssamları) adlandırdı. 1928-ci ildə o, Parisdə "Modern primitivistlər" sərgisini təşkil etdi. Təxminən hər kəs qəzəblənirdi, kritiklər tənqid edirdi, ancaq Üde bilirdi: bu rəssamların qarşısında gələcək var.

Məcburi məhəngərliyi və kolleksiyanın qurtarılması

1939-cu ildə İkinci Dünya Müharibəsi başladı. Üde yəhudi idi, onun deportasiyası təhlükəsi vardı. O Parisdən qaçdı. Onun kolleksiyasının bir hissəsi nasiyyət tərəfindən məhdud edilmişdi, ancaq çox sayıda əsərini qaçırmaq və ya dostlarının evlərinə gizlətmək mümkün oldu. Məhəngərdə o, naiv sanat haqqında məqalələr yazmağa davam etdi. Sərhədindən qayıtdıqdan sonra o, galereyasının dağıldığını gördü. 1947-ci ildə, nəinki unudulmuş, ölümündən sonra da unuduldu. Ancaq onun açılıqları onu özü ötrü qaldırdı.

Modern sanatın təsiri

Üde ilk dəfə naiv sanatın qiymətini teorik olaraq təsdiqləyən birindən idi. O, akademik təhsil tələb edən modernistlərlə mübarizə apardı. O göstərdi ki, həqiqət və görüş texnikadan daha qiymətli ola bilər. Bugün naiv sanat dünya müzəyyərlərində tanınır. Üde sayəsində biz bilirik ki, şəhedlər həmişə akademiyalarda yaranmır.

Üde və kinematografiya

2008-ci ildə "Serafina" (réalisé par Martin Provost) filmi çıxdı, Üde-nin rolu Alman aktyor Ulrix Tukur tərəfindən ifa edildi. Film "Səzar" mükafatını qazandı, Üde-nin Serafini unutulmamaq üçün həqiqi olaraq qurtardığını göstərdi.

Üde-nin ən böyük açılığı: qaydasız sanat

Üde-nin ən böyük açılığı müəyyən rəssamları deyil, əksinə prinsipdir: sanat hər hansı bir insan tərəfindən yaradılmaqdadır, onun içindəki cəhətə qədər. O, bu dünyada professionallar və layiqsizlər arasında sərhədlər yaratdı. Bu onun irsi.

Permanent link to this publication: