Söhbət Candida auris qlobus qərbən yayılan və kritik təhlükə təşkil edən patogenlər siyahısına daxil edilmiş qurdlardan bəhs edir.

Bu vəzifəni elmi-populyar məqalə kimi təqdim edirik.

Candida auris superqurdu: Avropada güclənən görünməz pandemiya

«Superqurd» termini, əsasən, Candida auris adlı patogen qurdlara aid olub, bu qurdlar ən çox antifungal dərmanlara qarşı qeyri-adi dayanıklılıq göstərir. 2009-cu ildə ilk dəfə (Yaponiyada bir xəstənin qulaq sərbəstindən ayrılmışdır, bu səbəbdən «auris» — qulaq adlandırılır), bu mikroorqanizmin dünya üzərində çox sürətlə yayılması baş vermişdir və bu, ən təhlükəli içərisiyyə xəstəliklərdən biri olmuşdur. Avropada, xüsusilə sıx nəfərsənliyi və aktiv miqrasiya axınları ilə, C. aurisın qeyri-adi halları daha çox qeydə alınır, bu da epidemioloqlar və praktiki həkimlərin qəzəblərinə səbəb olur.

Patogenin xüsusi təhlükəsi və dayanıklılığı

Candida aurisin «superqurd» olaraq adlandırılan əsas xüsusiyyəti çoxlu dərman dayanıklılığıdır. Çox sayda ştamllar üç əsas antifungal dərman qruplarına qarşı (azol, ekinokandin və polienn) qarşıdurucu olub, bu da infeksiyanın müalicəsini çox çətin, hətta bəzən mümkün olmayan edir. Bundan başqa, qurd xarici mühitdə xüsusilə çox dayanıklıdır. Daha məşhur qohum qurdu olan Candida albicansdan fərqli olaraq, C. auris xəstəxanaların otaqlarında (mebel, qurğular, divarlar) üzərində uzun müddət qalma qabiliyyətə sahibdir, çoxlu dərmanlı təmizləyici maddələrə qarşı dayanıklı və həm insanlardan insana, həm də kontaminasiya olmuş obyektlərdən keçə bilər.

Qrup riski və klinik şəkillər

Səhih insan üçün immunitar sistemləri qeyri-ziyənətli olan Candida auris xəstəliyinə xeyli təhlükə təşkil etmir. Əsas risk qrupu xəstəxanaların ağır xəstələri təşkil edir:

• Reanimasiya və intensiv terapiya bölmələrində olan xəstələr.

• İmmunitar sistemləri zəif olan (kimya terapiyası, organ transplantasiyası, HIV ilə) insanlar.

• Çoxlu kateterləri olan və ya artifiçi nəfəs verən xəstələr.

• Xroniki xəstəlikləri olan (şəkərbəzlik) xəstələr.

Qurd infeksiyalarını, o cümlədən qan infeksiyası (kandidemiya), yaralar və otitlərə səbəb ola bilər. C. auris tərəfindən törədilən invaziv infeksiyaların ölüm xassəsi müxtəlif qiymətlərdədir — 30%–60% arasında, ancaq bu rəqəmlər xəstələrin əsas xəstəliyinin ağırliyi ilə çox bağlıdır.

Avropada sürətli yayılma səbəbləri

Avropada «superqurdun» yayılması bir neçə əlaqəli faktorların nəticəsidir. Əsas rolu qlobal səyahət və miqrasiya oynayır, bu da patogenin endemik olduğu regionlardan qeyri-simptomatik şəkildə daşınmasına səbəb olur. Bəzi tibb müəssisələrində infeksiya kontrollu cəhdlərinin yetərinc olmaması, xüsusilə ötürülmüş hallarda, qeyri-adi halların yaranmasına ən yaxşı şərtlər yaratır. Həmçinin, tibb və kənd təsərrüfatında antifungal dərmanların geniş və çox zaman təmkinatlı istifadəsi, dayanıklı ştamlların mövcudluğunu və çoxalmasını təmin edən seçki təzyiq yaradır.

Qarşıdurma tədbirləri və stratejiyalar

Candida auris ilə mübarizə, millətçi və beynəlxalq səviyyədə kompleks yanaşma tələb edir. Qarşıdurma strategiyası aşağıdakı növlərdən ibarətdir:

1. Əpidemioloji nəzarət qüvvətlənməsi: Infeksiya və ya kolonizasiya edilmiş xəstələrin qədim sürətlə aşkar edilməsi və izolasiyası.

2. İnfeksiya kontrollu: C. aurisə qarşı təsirli sübut edilmiş dezinfektorların (məsələn, klor əsasında) istifadəsi, otaqlar və qurğuların təmizlənməsi.

3. Xəstələr skriningi: Qrup riski olan və ya qeyri-adi halların qeydə alındığı regionlardan gələn xəstələr üzərində testlər keçirilməsi.

4. Yeni dərmanların hazırlanması: Patogenə qarşı dayanıklı olmayan yeni antifungal dərmanların araşdırılması və yaradılması üçün sərmayələr.

Bu cür, Avropada Candida aurisin yayılması təkəbbürlü, ancaq çox təhlükəli bir epidemiya təşkil edir, bu da səhiyyə sistemlərinə çıxış verir. Bu ilə mübarizədə uğurlu nəticələr əldə etmək, koordinasiya edilmiş hərəkətlər, yeterli maliyyə təminatı və infeksiya təhlükəsizliyi protokollarının qətiyyətli icrasına bağlıdır, ki, xəstəxanaların müalicə mərkəzlərindən ölüm təhlükəli infeksiya mərkəzlərinə çevrilməsinə qarşıdurmaq olar.

Permanent link to this publication: