Qərb və Şərqi kərbatlıq: ritualın dini antropologiya kontekstində müqayisəvi təhlili

Introduksiya: Ritual səkültik və tabiiat arasındakı sərhədd

Kərbatlıq (böyük bildirilib) qış bayramı (Qərbət) dövründə açıq su hövzələrində qışdırılmağı təsvir edən bu hadisə, liturgiya təqvimində köklənmiş milli-dini tənricilik praktikasının nümunəsidir, lakin şərqi və qərbi xristian tənricilik adət-ənənələri arasında mühüm mədəni-ritual fərqə malikdir. Bu hadisə bir neçə mənası sahəsində (liturgik — su elementinin qəbul edilmişliyi), askezi (ruh və cismani sınaq) və etnografik (calendari ritual, təmizlənmə və səhiyyə ilə əlaqəli) qədər çatır. Müqayisəvi təhlil, yalnız formada fərqələrə yox, həmçinin cismani, tabiiat və insanın səkültik ilə münasibətində dərin fərqələrə dair məlumat verir.

1. Şərqi xristian tənricilik adət-ənənəsi (pravoslavlıq): massivlik, elementin qarşısına qalmaq və kollektiv identifikasiya

Pravoslav ölkələrdə, xüsusilə Rusiya, Ukrayna, Belarus, Yunanıstan və Bolqarıstanda, kərbatlıq böyük, nəinki milli olan rituala çevrilmişdir.

Teoloji əsas: Bu praktika doğrudan (amma mümkün deyil) böyük su qəbul edilmişliyi mərasiminin (18/19 yanvar) əvvəlində və günündə həyata keçirilməsinə əsaslanır. Su, dünyanın elementi kimi qəbul edilir və xilaslanmış Allahın təcrid olunmuşdur. Kərbatlıq, bu təzələnmiş elementə daxil olmaq, ruh və cismani təmizlənmə, günahları təmizlənmə və ruhun qüvvətlenməsi kimi qəbul edilir. Mühüm: Kilsə, kərbatlığı qəbul etmir və müəyyən bir əməl deyil, yalnız xalqın mərhuməliyyətli adətidir.

Quruluş və simvolizm: Kərbatlıq qərbə (iordaniya) kimi kəsilib. Su hövzəsinə gedən parada, mərasim və su qəbul edilir. Kərbatlıq əsasən üç dəfə, qərbə işarəsi ilə və «Ata, Oğul, Qədim Həqiqət» mətni ilə başa çatır. Qarşısına qalmaq, ruhun qüvvətlenməsi və çətin hava şəraitində qarşısına qalmaq üstünə diqqət verilir.

Sosial və identifikasiya aspekti: Modern Rusiyada kərbatlıq massiv, qəbul edilmiş bir cəmiyyət hadisəsinə çevrilmişdir, milyonlarla insan, o cümlədən kilsədən kənarda olanlar da daxil olmaqla. Bu, kollektiv identifikasiya, «ruh qüvvəsinin» göstərilməsi və adətə qoşulmaq, həmçinin çox vaxt idman-patriotik tonlarda olan bir hadisədir. Təbiiyyat cəmiyyəti, səhiyyə risklərinə işarə edir.

2. Qərbi xristian tənricilik adət-ənənəsi: yerliyyət, tarixi yenidənqurma və qarnavallıq

Katolik və protestant ölkələrində pravoslav kərbatlıqla qarşılıqlı massiv hadisə yoxdur. Lakin bu mənaslı rituallar yerli və çox vaxt marjinal formada mövcuddur.

Su qəbul edilmişliyi, amma massiv kərbatlıq yoxdur: Katolik mərasimində Kərbatlıq günündə su qəbul edilmişliyi (və qara, qədim) həyata keçirilir, lakin diqqət liturgik xəttin Kərbatlıq İsa Kərbatlanması xatırlatmasına yönəldilir, deyil ki, bütövlükdə cismani elementə qoşulmaq. Massiv su qəbul edilmişliyi təklif edilmir.

«Kərbatlıq kərbatının atmağı» Cənub və Şərqi Avropada: Yunanıstanda, Bolqarıstanda, bir çox İtaliya regionlarında və Cənub İtaliya Yunanları arasında qədim obrazlı bir hadisə «kərbatlıq kərbatının atmağı» (Yunanıstanda – «Tə Fota», «Svetа»). Kilsə nümayəndəsi su hövzəsinin yaxınlığında su qəbul edilmişliyi edir və kərbatı suya atır. Qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qədər qəd
© elib.ge

Permanent link to this publication: