Мüsülmənlər mədəniyyətində Yenənər: teolojiya, tarix və modern praktikalar

Yenənər (25 dekabr/7 yanvar) müsülmənlərin təsəvvüründə müxtəlif teoloji, min illik mədəni əlaqələr və modern globalizasiya dünyasının tədbirləri ilə kəsişən kompleks fenomen təşkil edir. Onun anlaşılması üçün üç əsas sahənin ayrılması müəyyən edilir: İsa (İsy) şəxsiyyətinə olan dogmatik yanaşma, İncil icramaları ilə birlikdə mövcud olma tarixi təcrübəsi və reliqiyət çoxluqluq şəraitində modern cəmiyyət praktikaları.

1. Teoloji baza: peyğəmbər İsa ibn Marıam

İslam tərziyyəsinin mövqeyini anlamaq üçün Quraan-a müraciət etmək lazımdır, burada İsa (ərəbcə İsa) 25 dəfə xatırlanır, o vətəni — Marıam (Mariya) haqqında bir sura (19-cu sura) adlandırılır. İslam tərziyyəsində:

• İsanın doğumu — ən böyük hadisədir (aya). Bu, Quraanda (sura 19:16-34) dünya üçün bir işarə kimi ayrıntılı olaraq təsvir edilir. İsa, Allahın söyüdü ilə (Ol!) atasız Marıam tərəfindən dünyaya gəlmişdir, bu da Yaratıcının hədsizliyini təsdiqləyir.

• İsa — "ul-əzm" (böyük peyğəmbərlərdən biridir). O, peyğəmbər (nəbi) və elçisi (rasul) kimi tanınır, Muhəmmədə öncələn, Kitabın (İncil) daşıyıcısı olan, xəstələri sağalayan, körpükləri və qaraciğerləri sağalayan bir peyğəmbərdir.

• Qədim xristian dogmatlarının qətiyyətli rəddi. İslam teoloqiyası kəskin şəkildə İsanın allahlığını, Təhərrüfiyyət, İlahi Qələbəni və xətərə çəkilməni (islam təhliliyə görə, İsa göyə yüksəlmiş, kərəzə çəkilmiş digər bir adam olmuşdur) rədd edir. Bu səbəblə, İncilin Yenənəri — Allahın insan şəklində doğulması — İslama qəbul edilən deyil.

Mühüm fakt: İsanın böyük qəbulünə baxmayaraq, İslam təqvimində onun doğum gününə həsr edilmiş qeyri-müəyyən bir bayram yoxdur. Bayramların qeyd olunması (mavlid) ümumiyyətlə gecikmiş bir praktikadır. Hətta Mavlid an-Nabı (peyğəmbər Muhəmmədin doğum günü) də hər yerdə qeyd olunmur və bəzi tərəflər tərəfindən (məsələn, səlafilər) yeni bir inteqrasiya kimi qəbul edilir.

2. Tarixi-kültürlü ölçü: birlikdə mövcud olma və məsafə

Sərbəstliklərə görə, müsülmən cəmiyyətləri, xüsusilə Osmanlı İmperiyası, İran, Hindistan və Al-Andalüs, min illikdə böyük xristian cəmiyyətləri ilə birlikdə mövcud olmuşdur. Bu təcrübə müəyyən bir tərz formalaşdırıb:

• "Zimmi" qaydası: Tradisiyona görə müsülmənlər, "Kitab insanları" (ahl al-kitab) olaraq, öz dinlərini qorumaq və sərbəst inanmaq hüququna sahibdirlər, bu da bayramlarını qeyd etmək inklüslivdir. Müsülmənlər Rəbbənərənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənənən
  © elib.ge
  
  

  Permanent link to this publication:

  https://elib.ge/m/articles/view/Qərbə-Qədim-Yəhudyət-bayramı
  
  
  Similar publications: L^Kyrgyzstan L^World Y G
  
  
  

  Publisher:

  Грузия Онлайн → Contacts and other materials (articles, photo, files etc)
  
  Author's official page at Libmonster: https://elib.ge/Libmonster
  
  Find other author's materials at: Libmonster (all the World) • Google • Yandex
  
  

  Permanent link for scientific papers (for citations):

  Qərbə Qədim Yəhudyət bayramı // Tbilisi: Library of Georgia (ELIB.GE). Updated: 03.12.2025. URL: https://elib.ge/m/articles/view/Qərbə-Qədim-Yəhudyət-bayramı (date of access: 11.12.2025).
  
  

  Comments: