Ələr Yeni Yılı dünya üzrə qeyd olunması: tarixi kalendari fenomeni və onun modern tərcümələri

İntroduksiya: Kalendari təqvim qaydası olaraq mədəni artefakt

Ələr Yeni Yılı — yalnızca yulian kalendari ("qədim istilah") ilə griqoriyan kalendari ("yeni istilah") arasında keçid nəticəsində yaranmış xüsusi sosial-kultural fenomen. XX–XXI əsrlərdə kalendarlardan olan 13 günlük fərq "ekstra" bayram tarixinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu bayram rəsmi olaraq dövlət kalendarlarda qeyd olunmasa da, bir çox ölkələrdə kollektiv xatırlanma və praktikada qalmışdır. Bu, mədəni konservativlik və tradisiyanın yeni vaxtı realitələrinə uyğunlaşdırılmasının qeyri-adi nümunəsidir.

Bayramın coğrafiyası: Şərqi Avropa və Balkanlara qədər

Qədim istilahla Yeni Yılı qeyd etmə qənaəti ən qüvvətli pravoslav təsiri olan və gригoriyan kalendarıya keçidin gec olduğu ölkələrdə qalmışdır.

1. Rossiya, Belarus, Ukrayna, Moldova: Burada Ələr Yeni Yılı (bələr. Stary Novy god, ukr. Staryy Noviy rik) neoficial, lakin sevilmiş xalq bayramıdır. Onun yaranması Sovnarkomun 1918-ci il tarixli qərarı ilə əlaqədardır. İyidir ki, Rus Pravoslav Kilsəsi hələ də yulian kalendarı istifadə edir, bu da 14 yanvarın "kilisə" stili ilə 1 yanvara təqabül etdiyini göstərir. Bu, bayramın ikili tarixi ilə əlaqədar olduğunu göstərir. Bu gecədə ailə məclislərində bir araya gəlmək, təcrirədə qalmış istəkləri "dodum" etmək qənaəti var. Bəzi regionlarda (məsələn, Rusiyanın Cənubunda) — "şchedrovki" və "kasha" hazırlamaq və taxılın qədim bir rüyası ilə məşğul olmaq qənaəti var.

2. Serbiya, Çernogoriya, Şimali Makedoniya, Bosniya və Herseqovina (Srpska): Burada qeyd olunan bayram "Srpska Nova godina (Serb Yeni Yılı)" 1 yanvar dan daha çox ağırlıqda olmaqla, Srbistanda rəsmi bayram günüdür. Onunla bağlı "Sekirje badejka" adlı unikal adət var: 13 yanvar (Serb Yeni Yılı qəhrəmanı) səhəri ailə başçısı meşəyə "badejka" — gənc qərənfil axtarır. Bu qərənfil daha sonra kaminin yanında təntənəli şəkildə yandırılır və mərhumun qurbanı və yeniliyin simvolu kimi qəbul edilir. Bu rütbə qədim slavyan inanışlarına qayıdır və qərənfilin ilk atalar kultuna aid olur. Bayram yeməyində "česnica" adlı adətli xamır verilib. Xamıra qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəzət qəz
   © elib.ge
   
   

   Permanent link to this publication:

   https://elib.ge/m/articles/view/Qədim-Yeni-ilin-dünya-üzrə-qeyd-olunması
   
   
   Similar publications: L^Kyrgyzstan L^World Y G
   
   
   

   Publisher:

   Грузия Онлайн → Contacts and other materials (articles, photo, files etc)
   
   Author's official page at Libmonster: https://elib.ge/Libmonster
   
   Find other author's materials at: Libmonster (all the World) • Google • Yandex
   
   

   Permanent link for scientific papers (for citations):

   Qədim Yeni ilin dünya üzrə qeyd olunması // Tbilisi: Library of Georgia (ELIB.GE). Updated: 07.12.2025. URL: https://elib.ge/m/articles/view/Qədim-Yeni-ilin-dünya-üzrə-qeyd-olunması (date of access: 25.01.2026).
   
   

   Comments: