Afrika ölkələrində Xədicən: kolonial məntiqi, yerli rəng və qısaməhəllik

Ötürücü: Qədimiyyət altında Yenənmə

Afrika ölkələrində cənub Sahaarası altında Xədicən — mədəni sintezin parlaq nümunəsidir, burada kolonizatorlar və missiyonerlər tərəfindən gətirilmiş xristian adət-ənənələr yerli afrika inancları, cəmiyyət tərzi həyatı və tropik iqlim realitələri ilə birləşmişdir. Qərbin şimal qış Xədicənindən fərqli olaraq, Afrika Xədicəni (ən çox 24 dekabr, az rastlaşan olaraq, Kopt və Efiop kilsələrinin təsiri ilə olan ölkələrdə 6 yanvar) — qışın qələbəsindən yanaşı həyatın qələbəsinə, birləşməyə və məişət üçün təşəkkürə həsr edilmiş qış mehəllidir. Onun öyrənilməsi etnik çoxluğun, şəhərləşmə səviyyəsinin və ən çox yayılan xristian inancları növünün nəzərə alınması tələb olunur.

Reliqiyə sintezi: kilsə mərasimindən küçə gimnlarına

Reliqiyə tərkib hissəsi mərkəzə çəkilsə də, afrika tərzində qəbul edir.

Kilsə xidmətləri: 24 dekabr gecə kilsələr (katolik, protestant, afrika müstəqil kilsələri) tam doldurulur. Orta gecə mərasimi (Midnight Mass) əsas hadisədir. Ancaq təbliğat və mahnılar çox vaxt yerli dillərdə aparılır, musiqi isə afrika ritmləri və alətləri (bağlama, tamtam, kalinba) ilə müşayiət edilir. Bəzi cəmiyyətlərdə il boyu dünyaya gəlmiş uşaqların rəbbətə kəsiləcəyi rəbbət mərasimi tətbiq edilir.

Küçə marşları və kolək: Şəhərlərdə və kəndlərdə inanclıların küçə marşları yayılmışdır, onlar şənliklər ilə fənərlər ilə məskunluqları ilə keçirirlər, xübbət xəbərini açıqlayır. Bu, xristian adət-ənənələrinin və yerli qərbətoq rəqəmlərinin bir qalxışıdır. Cənub Afrikada «Carol by Candlelight» — açıq hava şəklində şüşələrlə olan massiv toplantılar populyar olub, burada qədim avropalı mahnılar və afrika ruhi mahnıları (məsələn, cənub afrikalı «Makhalipile») səsləndirilir.

Məsələ: Efiopiyada, burada Yenənmə (Genna) 7 yanvar tarixinə görə qeyd olunur, Xədicən (6 yanvar) – ciddi oruq günüdür. İnanclılar xristian məhəbbətindən irəli gələn «şamma» adlanan tərzli ağ geyimlər geyirlər və çox saat davam edən qaranlıq mərasimə gedirlər. Mərkəzi element – kilsəyə təkrar edilən ritmik mahnılar və bələdələr ilə təbii şəkildə qovuşan təbəət (Kovçaq İttifaqının nümunəsi) marşıdır.

Cəmiyyət, deyil ki, yalnız ailə əsasında qeyd olunur

Qərbin intima ailə qrupunun modelindən fərqli olaraq, afrika Xədicəni çox vaxt ifadəli cəmiyyət (komunial) xarakterinə malikdir.

Geniş ailə və yaxınları: Qeyd – geniş ailənin (klan) qəbulu üçün səbəbdir, onların bir hissəsi şəhərlərdə işləyərək yaşayırlar. Qəbildə hazırlanması və süsətməsi qadınların kollektiv işidir. Evlərin qapıları qonşulara və hətta tanışlara açılır, bu da «ubuntu» (cənub Afrikada əlaqə və insaniyyət fəlsəfəsi) prinsipi təcvid edir: «mən var, çünki biz varıq».

Hədiyyələr və məhəbbət göstərənlərə yardım: Hədiyyələr yalnız uşaqlara, yaşlı qohumlara və qonşulara hədiyyə edilir. Xüsusilə məhəbbət göstərənlərə yardım – cəmiyyətə yoxsul və yetimlərə qida, geyim gətirmək kimi təşəkkür etmək kimi qəbul edilir. Məsələn, Qanada «Xədicən qutuları» ilə əsas məişət məhsullarının paylaşılması populyar olub.

Qida: qoyun qarğıdalıdan qızardılmış bananlara qədər

Qeyd qəbildə qida yerli mədəniyyət və qış mehəllərinin zənginliyini əks etdirir. Stolda çox vaxt quşqayğın və rəbbət pudingi yoxdur.

Qəbildə məhsul: Əsas dəlik – et (qoyun qarğıdalı, qoyun, quş, qoyun), çox vaxt qızardılmış və acı soslarda pişirilir. Cənub Afrikada (Kenya, Tanzaniya) niamya çoma (qızardılmış et) populyar olub.

Əsas garnir: Onların rolu yerli qələmlər və kartof məhsulları oynayır: Qərb Afrikada fufu (mənqur, yams və batatdan), Cənub Afrikada sadza/pap (mısır qələmləri), Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) və Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) rol oynayır. Qərb Afrikada fufu (mənqur, yams və batatdan), Cənub Afrikada sadza/pap (mısır qələmləri), Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) və Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) rol oynayır. Qərb Afrikada fufu (mənqur, yams və batatdan), Cənub Afrikada sadza/pap (mısır qələmləri), Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) və Cənub Afrikada (Kenya, Tansaniya) sadza (mısır qələmləri) rol oynayır.

Mezraq içkilər və şəkərlər: Qeyd içkiləri yerli meyvələrdən hazırlanır (tamarind, qırmızıotu, hibiskus). Cənub Afrikada «malo-mogelo» adlanan qeyri-alкогol gazlı içki içilir. Qərb Afrikada qeyd şəkərləri – təzə meyvələr (mango, qarabağ) və ya şəkərlər (Cənub Afrikada qeyd şəkərləri) rol oynayır.

İlginli fakt: Nijeriyanın bəzi bölgələrində Xədicən zamanı qeyd olunur «yorubski risi» adlı qeyri-adi acı bərəkətli quşqayğını, kiçik qəliblər, lük və tərəvəz ilə hazırlanır. Bu quşqayğın qeyd bərəkətli simvolu kimi qəbul edilir.

Qəliblər və simvollar: tərcümə və təkrar yaratma

Rəbbət qəlibləri yerli şərtlərə və resurslara uyğun olaraq yaradıcı olaraq tərcümə edilir.

«Rəbbət ağacı»: Yerli ağacların (palma, kiparis, manqo) və ya hətta sintetik qurğuların (qəliblər, şənliklər, rəngli kəğıllı geyimlər) istifadə edilib. Qəliblərə rəngli kəğıllı geyimlər, şənliklər və qəliblər qoşulur. Şəhərlərdə qəliblər satılır.

Vertep (yaslıqlar): Çox populyardır. Qədim ailənin (Qədim ailənin) rəsmi şəkildə afrikalı kimi təsvir edilir və tipik afrika şəkillərində (həyət, palma, yerli heyvanlar) yerləşdirilir.

Ətrafda və şənliklər: Çox qiymət verilir. Qısa elektrik qəsəbələrində qəliblər və şənliklər yaranır. Kənd yerlərində əsas aydınlaşdırma qəsəbələri ocaqlardır.

Sosial təhlükələr və modern tendensiyalar

Afrikada Xədicən qeydiyyatı ciddi sosial-ekonomik kontrastlar arxasında baş tutur.

Geniş içki: Dünyanın digər bölgələrində kimi, Xədicən – şəhərlərdən kəndə qayıdışın vaxtıdır, bu da ən çox nəqliyyat sistemində böyük yükləmə yaratır.

İqtisadiyyat: Böyük şəhərlərdə (Lagos, Johannesburg, Naırobi) kommersiya Rəbbəti qüvvələnir, reklam, qiymətli hədiyyələrin alınması və ticarət mərkəzlərinə getmək, cəmiyyət modeli ilə rəqabət edir.

Təhlükəsizlik: Qeyri-səciyyəvi vəziyyətlərdə olan bölgələrdə massiv gecə toplantıları risklərlə əlaqədar ola bilər, bu da hökumətin cəmiyyət tədbirlərini məhdudlaşdırmağa icazə verir.

Qapanış: Həyat və cəmiyyətin bayramı

Beləliklə, Afrikada Xədicən – avropalı qaydanın təkrarlanması deyil, onun afrikallaşdırılmasıdır. Bu bayram:

Qədimiyyət mətni yerli musiqi, rəqslər və cəmiyyət formalarında həyata keçirilir.

İntima ailə qəbildən geniş cəmiyyət qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş qəbildən geniş q
© elib.ge

Permanent link to this publication: