XXI əsrdə Dətriç Bonhöferin fikirlərinin mühümliyi: “Yetkin dünya” üçün teologiya

Giriş: Bonhöfer postsekulyar dövrün düşünürü kimi

Dətriç Bonhöfer (1906–1945) — alman lüteran xiyəsi, teolog və nasiyyətə qarşı müqavimət qəhrəmanı, müharibənin sonuna qədər bir neçə həftə qalmış və edam edilmiş alman lüteran xiyəsi, teolog və nasiyyətə qarşı müqavimət qəhrəmanı, müharibənin sonuna qədər bir neçə həftə qalmış və edam edilmiş. Onun fikirləri, xüsusilə məhbus yazıları və qeydlərdə formalaşmış çox qısa və tragiç bir dövr ərzində (məhbus yazıları və qeydlərdə) formalaşmış çox qısa və tragiç bir dövr ərzində, totalitarizmin qarşısında müqavimət kimi xristianlığı ötürülmüşü kimi qələmə alınmışdır. Bonhöfer XXI əsrin əsas məsələlərini öncədən görmüşdür: institusional dinin krizi, “Allahdan məhrum dünya”də etik axtarış, texnoloji inkişafın təhlükələri və global təhlükələr şəraitində məsuliyyətli hərəkət tələb olunması. Onun “məhrum xristianlıq”, “ucuz və qiymətli lütf”, “yetkin dünya” haqqında düşünmələri hələ də qəribə bir şəkildə işitilir.

1. “Məhrum xristianlıq” və tradisiyalı institutların krizi

Bonhöfer Avropanın sekulyarlaşmasına baxarkən radikal bir qəbul etmişdir: “din” kimi sosial sistem, insanların tələblərinə (bundan “Allahın tələbi” də) cavab verən dövr sona çatmışdır. O, “yetkin dünya” haqqında yazırdı ki, bu dünya artıq Allah hipotezsinə dünyanı izah etmək üçün ehtiyac duymur.

Mühümliyi: Bugün cəmiyyətdə məscidlərdən çıxışın yalnız bir hissəsi deyil, həmçinin cəmiyyətdəki hər hansı ierarxik institutlara, o cümlədən dini institutlara olan inamın krizi müşahidə olunur. Bonhöfer xristianlığın məntiqini rütbələr və dogmalardan deyil, Xristosun nümunəsinə görə “digər üçün mövcud olmaq”da axtarır. Bu, formalaşmış quralların kənarında, solidal və xidmətə dayanan etikə, məzhəbə qatılığa əsaslanmayan etikə axtarışla ümumiyyətlə uyğundur. Onun fikirləri “məzhəbsiz din” adlandırılan nəslin çoxluqlarına yaxınlaşır.

Məsəl: Modern vəliəhdliyyət və xeyriyyə cəmiyyətləri (məsələn, “Doktorlar Sərbəst” və ya ekoloji aktivistlər), bu cəmiyyətlərdə motivasiya öz qurbanlığı və xidmət çox vaxt dünyəvi, lakin dəyirman etik xarakter daşıyır, Bonhöfferin “məhrum din” xristianlığı ilə nəzərdən keçirilə bilər — burada inam, əmələ yox, hərəkətə çevrilir.

2. “Ucuza” və “qiymətli” lütf: konformizmin qarşısında məsuliyyətə və yararlığa

Bonhöfferin erkən işində “Tələbəliyin qiyməti” adlı işində Bonhöffer “ucuz lütf” — təvbi olmadan bağışlanma, ərəfədə qəbul olunma olmadan qəbul olunma, kərəz olmadan lütf — kəskin şəkildə qəribə görmüşdür. Bu, kilsənin nəfəs verən səsini qəbul etməklə dünyaya razılaşan kilsənin təqdimatı kimi qəbul edilmişdir. O, bu lütfə “qiymətli lütf” — Xristosun izləməyə çağırışı, bu izləməni tələb edən müəyyən, çətin hərəkətlər, şəxsi məsuliyyət və hərəkətlərin qiymətini ödəmək üçün hazırlıq kimi qarşıdurur.

Mühümliyi: Tərkibatçılıq, konformizmin və “ləğv edən mədəniyyət” (cancel culture) dövründə “ucuz lütf” konsepsiyası yeni ifadələr tapır. Bu, sosial şəbəkələrdə “iyi niyyət” etikası (həqiqi hərəkətsiz həştlər) və məhrum xeyriyyə ilə indülqensiya almaq cəhdləri, dini və ya ideoloji fanatizmlərdən ibarətdir ki, bu fanatizmlər inteqrasiyə qarşı tərəfdaşlıq edir. Bonhöfferin “qiymətli lütf” — şəxsi, delət olunmayan məsuliyyətə, reputasiyasını, karyerasını və hətta həyatını xərcləyə biləcək hərəkətlərə çağırışdır (məsələn, rus anti müharibə aktivistləri və autoritar ölkələrdə hüquqlar müdafiəçiləri).

3. “Sərhəd” vəzifəsində məsuliyyət etikası

Bonhöfferin Qitlerə qarşı qəhrəmanlıqda iştirakı Bonhöfferi çox qəribə etik diqqət göstərməyə məcbur etmişdir: “ölüm qadağının” qəbul edilməsi üçün milyonların qurtarılması üçün. Onun “Etika”sında o, ekstremal şəraitdə Allaha qarşı məsuliyyətin, çox böyük bir sərbəstliyə qarşı məsuliyyət almaq üçün hazırlıq olduğunu düşünmüşdür. Bu, xərçəngin icazəsi deyil, seçmələrinin tragik məcmuəsi kimi qələmə alınmışdır.

Mühümliyi: XXI əsrdə “sərhəd” vəzifələri çoxda rutin halına gəlmişdir. Pandemiyədə İVİL aparatlarının çatışmazlığına görə xəstələri qurtarmağa çalışan doktorlar, hərbi qulluqçuların hərbi cinayətləri qarşısında qarşıdurulan əmrləri pozan, “məlumat sızıntıları” (whistleblowers) kimi Culiyan Assanq və Edvard Snoden, qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən qəsdən q
© elib.ge

Permanent link to this publication: