Yaşlılıq — yalnız bir yaş deyil. Bu, müxtəlif dövr və mədəniyyətlərdə tamamilə fərqli məna ilə dolu bir cəmiyyət quruluşudur. Bəzi yerlərdə yaşlıları bilik qoruyucular kimi təqdir edirdilər, bəzi yerlərdə onları cəmiyyətdən qovurdular, çünki o vaxt əhəmiyyətsizləşirdilər. Yaşlı insanlara olan yanaşma — cəmiyyətin qiymətlərini təsbit edən aynadır.

Qədim dünya: bilik və yükləmə

Qədim mədəniyyətlərdə yaşlılıq müəyyən qədər qarşılıqlı şəkildə qəbul edilirdi. Misir, Hindistan, Çin və Yunanıstanda yaşlılar təqdir edilirdi. Onların təcrübəsi qiymətli bilinirdi, onların məsləhətlərinə dinlənilirdi. Bibiyada deyilir: «Qədim adamın önünə qal» — bu, təqdirin formulağıdır. Lakin Sparta vətəndaşlarından bir hissəsi müharibədə qatılmaq qabiliyyətində deyilsələr, onları təqdir etmirlər. Roma vətəndaşlarının yaşları siyasi hüquqları verirdi, lakin filosof Seneka yazırdı: «Yaşlılıq — cərrahət edilməz xəstəlik». Təqdir və tənqid birlikdə mövcuddur.

Orta əsrlər və Rənesans: kəndiyyət və alqışlama

Xristian Avropada yaşlılıq çox vaxt Tanrıya yaxınlaşma ilə əlaqələndirilirdi. Yaşlı rahiblər, ermitlər, yaşlılar məşhur idi. Lakin xalq mədəniyyətində yaşlı qadınlar çox vaxt mədəhələr kimi təsvir edilirdi. Rənesans gələrkən, ifadə, güzəllik və aqlın kultu gəlirdi. Yaşlılıq yüksəklikdən düşmək, qüvvət itirmək kimi qəbul edilirdi. İncəsənət və ədəbiyyatda yaşlı insanlar çox vaxt komik və ya tragi personajlar kimi təsvir edilirdi.

Yeni dövr: yaşlılıq problemə

İndüstriya inqilabı yaşlılığı «məsələ» kimi qəbul etdi. Kənd təsərrüfatı cəmiyyətlərində yaşlılar ailə və məişət hissəsidir. Şəhərlərdə, zavodlarda, insanın sürət və fiziki qüvvət tələb olunurdu. Yaşlılar təqdir edilirdi. XIX əsrdə ilk yaşlılar evləri yaranıb — lakin bu yerlər mərhumların mərasim yerləri deyildi, izolasiya yerləri idi. Lakin ədəbiyyat və fəlsəfədə yaşlılıqın qorunması haqqında səslər çıxırdılar. Lev Tolstoy yaşlılıqda mənəvi mənası axtarırdı. Çexov isə əhəmiyyət haqqında yazırdı.

XX əsr: yaşlıların hüquqları və yalnızlıq

XX əsr yaşlıların hüquqları mücadiləsi ilə qeyd olunur. Pensiya, sosial təminat, tibbi kömək olundu. Lakin həm də yalnızlıq artırdı. Şəhər həyatı, nəsillər arasındakı ayrılmalar, dəyişmələrin sürəti yaşlıları «qərib» kimi qəbul etdi. Kultu qəbul edildi. Reklama, kinoda, moda — hamısı gəncə tərəf dəyilirdi. Yaşlılıq çox vaxt qaydalanmaq, qarşılıqlı qarşılamaq, rəngləmək kimi qəbul edilirdi.

Yaşlılıq bugün: tədbir və yenidən təfəkkür

XXI əsrdə yaşlılığı yenidən təfəkkür etməyə başlayırıq. Həyatın davamı artır, yaşlıların sayı çoxaldır. Cəmiyyət onları artıq tərəfə atmaya bilməz. Yeni terminlər yaranır: «aktiv uzunömürlülük», «yaş bonusu», «qızıl iqtisadiyyat». Lakin yanaşma hələ də ikiyə biridir. Bir tərəfdən təcrübəni təqdir edirik, digər tərəfdən yaşlılığı təqdir edirik, onu gələcəyə köçürürük, əbədi qiymətlər haqqında mübahisə edirik.

Yaşlı insanlara olan yanaşma mədəniyyətdə həm də ölümə, həm də həyata mənasına olan yanaşma əksini tapır. Cəmiyyət, yaşlıları təqdir edən, öz keçmişini də təqdir edir. Cəmiyyət, onları tərəfə atmayan, öz müəyyən həqiqətini tərəfə atmır. Hər bir dövr yaşlıya öz şəklini yaratdı: bilikli, şətlik, tiran, qurban. Bugün yeni bir şəkil yaratmağa çalışırıq. Belki də birincə — insanın başa çatmadığı, yalnız başqa vaxtda olduğunu göstərən şəkil.

Permanent link to this publication: