bizimə krizis haqqında qəza kimi düşünməyə alışdıq. İş yerini itirmək, münasibətlərinin kəsilməsi, xəstəlik, yaxın birinin ölümü — bəʻzi şeylər dünya sonunun başlanğıcına bənzədilir. Amma, belə ki, krizis final deyil, başlangıç olubdur? Amma, yenicə qədim dünya parçalanır ancaq yeni bir şəxsin doğulubdur? Psixologlar və fəlsəfəçilər bu tərzi "emergentlik" adlandırırlar — əvvəlcədən olmayan yeni bir keyfiyyətin yaranması. Bu məqalədə biz krizisin yeni identitetin nöqtəsi olmasına aid olaraq nəzərdən keçirəcik.

Nəqil krizisdən qorxmaq

Krizisdən qorxmaq, bilinməzlikdən qorxmaqdır. Biz iş yerini itirməkdə, partnerimizdə, qəbul edilmiş qayda-qanunlarda olmamaqdakı kimliklərimizi bilməyəcəyik. Xarici dəstəklərin itirilməsi içki, iş, yeni münasibətlərlə bu qorxunu qapamağa cəhd edir. Amma krizisdən qaçmaq böyüməməyə kömək etmir. Yalnız krizisi qəbul etməklə onu keçirməyə başlaya bilərsiniz. İlk addım, krizisi "məsələ" adlandırmaqdan çıxmaq və onu "keçiş" adlandırmak.

Krizis keçirilməsinin mərhələləri

Krizis bir prosesdir. Onun fəzaları var. İlk olaraq — inkar. "Bu olmur". Sonra — qızğın. "Nəyə benim?" Sonra — barter. "Əgər mən bu işi edərsə, hər şey qaytarılacaq". Sonra — deprimasiya. Və sonra — qəbul. Yenicə qəbul mərhələsində yeni doğulma başlanır. Amma mərhələləri atlaya bilməzsiniz. Onları keçirmək lazımdır. Keçirmək — qalmaq deyil. Mühüm olan, hisslərlə birlikdə hisslərlə özünü birləşdirməmək. Krizis sizi deyil, sənənən başına gələn bir şeydir.

Krizis yalnızçı "anlım"ın dağılması

Krizisdən öncə biz illüziyalar dünyasında yaşayırdıq. Biz qorunmaqda olduğumuzu, kimliyimizin sabit olduğunu inanardıq. Krizis bu illüziyaları dağıdır. Amma ilkin qoruma ilə birlikdə yalnızçı identiteti də dağıdır. Biz "bu şirkətdə işləyən", "bu münasibətlərdə olan" kimi deyilik. Rollardan çıxarılmış qalmışıq. Və bu təklik qorxuncdur. Amma təklikdə həqiqi "anlım"ın çiçəklənməyə başlayır. Ancaq xarici atributlardan asılı olmayan bu anlım. Krizis keçirmiş olanlar "Yalnız hər şeyi itirməndən sonra mən özümə aid oldum" deyirlər.

Qətlilikdən kişiliyin doğulmasının rolu

Qətlilik düşmən deyil, sinyaldır. O, qədimin daha çox işləmədiyini göstərir. Çoxsaylı fəlsəfəçilər (Dostoevski-dən Nitsşəyə qədər) qətliliyin məktəb olduğunu yazırlar. Qətlilikdə biz qətliliyi nəzarət edə bilmədiyimiz ilə üzləşirik. Və bu səmərət qüvvət deyil, zəiflik deyil. O, bizim realitiyə qarşı mübarizə aparmaqdan çıxmaq və onunla yeni şərtlərlə əlaqə qurmaq imkanı verir. Yenicə doğulmuş kişiliyin yaranması əzizdir. Amma çocuğun doğulması kimi qarşılaşmalar olmadan yeni kişiliyin doğulması da olmur.

Krizisdəki qaynaqlar

Krizisdə qaynaqlar var. İlk — vaxt. Qəbul edilmiş qayda-qanunların dağılması zamanı pausa çıxılır. Qayğı etmək olar. Sual qoymaq olar: "Ben kiməm? Qələbəm nədir?" İkinci — dərinlik. Krizis təbii qatları çıxarır. Biz daha əvvəl görmədiyimiz şeyləri görə bilərik. Üçüncü — azadlıq. Hər şey dağıldıqda, itirmək olmur. Yəni, risk etmək olar. Krizis yenidən başlamaq imkanı verir — təcrübə ilə, deyil sifrədən.

Krizisdə özünə kömək etmək

İlk addım, özünə zəifliyin hüququ verməkdir. 24/7 güclü olmaq lazımdır. Qəzələnmək, qızğın olmaq, qorxmaq olar. İkinci addım, özünü qapamaqdan çıxmaqdır. Dəyərli olanlarla paylaşmaq. Üçüncü addım, sürətlənməməkdir. Yenicə doğulmuş şeylər bir həftədə baş vermir. Dördüncü addım, mənəvi mənasızlıq axtarmaqdır. Hərçən ki, o görünür deyil, o "yaratmaq" olar. Beşinci addım, cismaniyyəni nəzarət etməkdir. Yemək, uyuşmaq, yürüşlər — bu bizə realitiyə qayıtmaq imkanı verir. Və altıncı addım, özünə başqa olmaq imkanı verməkdir. Krizisdən öncəki kim olduğunuz kimi deyil.

Krizis qorxudan qorumaq

Krizis keçirmiş olanlar qorxudan çıxırlar. Çünki onlar bilməyərlər: onlar dayanmaq qabiliyyətindədirlər. Krizis təcrübəsi insanı daha dayanıcı edir. Bu demək deyil ki, krizisdən sonra ağrı olmayacaq. Amma bu deməkdir ki, insan qorxuya qarşı "immunitet" əldə edir. O bilir ki, hər şey dağılsın, o hələ də qalmaq qabiliyyətindədir, sonra isə böyümək. Bu bilik qiymətli deyil. O yalnız keçirməklə əldə edilir.

Krizis nöqtə deyil, bu nöqtədən yeni bir başlanğıc başlayır. Bu başlanğıcda çətin, ağrılı, anlaşılmaz ola bilər. Amma bu başlanğıcda bir şey var ki, əvvəlcə yox idi — sən. Kim olduğunuzu bilən, amma hələ tanımamış sən. Bu açılış həyatda baş verə bilən ən əhəmiyyətli şeydir.

Permanent link to this publication: