Haım Sutin və Max Ernst: ifadə dialektikası və sürrəalizm

İntroduksiya: Parisdə paralel dünyalar

Haım Sutin (1893–1943) və Max Ernst (1891–1976) — XX əsrin avropalı sanatlarının iki ulduzu, onların yaradıcılıq yolları Parisdə kəsişsə də, diametral olaraq zımmətli sanat və fəlsəfi sistemlərdən çıxış edirdi. Sutin — Paris məktəbinin ekspresionizminin qəhrəmanı, cismaniyyət və təbiətin tragiç materializmində batmış bir yetenekli. Ernst — dadaizm və sürrəalizmin atası, bilinçdən, mif və avtomatik texnikaları araşdırır. Onların 1920-ci illərdəki tanışlığı və qısa əlaqəsi «təbiətin həqiqəti» ilə “səhnələrin həqiqəti” arasında dialoqun unikal bir hallarından biridir.

Tanışlıq konteksti: “Uly” və sanatlıq qardaşlığı

Sutin və Ernst 1920-ci illərin başlarında Parisdə tanış olmuşlar. Sutin, bir neçə il boyunca cəhətən yaşayan və məşhur rəssamlar məhəlləsi “Uly” (La Ruche) da yaşayan, onun yaxınlığında Haim, Şagal, Modilyani, Lеже kimi rəssamlar var idi. Ernst, müharibədən qayıtdıqdan sonra 1922-ci ildə Parisə gəlmiş və çox qısa müddət ərzində André Bretonun dadaistləri və gələcək sürrəalizmlər qrupuna qoşulmuşdur. Onların yaxınlığı, mümkün olardır, Monparnassın ortaq mühiti və kritik və toplayıcı Paul Vesthaimin obrazı ilə mediaciya edilmişdir. Onların yaxınlığı, müəyyən dərəcədə yanaqlıqlırdır, lakin onları bir-birinə birləşdirən bir neçə faktor var idi: onların hər ikisinin də mühacir statusu (Sutin — Rus imperiyasından, Ernst — Almaniyadan), eləcə də akademik strüktura ilə uyğunlaşmayan radikal yenilikçilər statusu.

Sanatlıq ziddətləri: cismaniyyət vs. fəntaziya

Sutinun yaradıcılıq metodları:

Cismaniyyət kültü: Sutin yalnız təbiətlə işləyirdi. O, məşhur qoyun tuşları qətlxanadan alınırdı və atölyədə dağılmaya başlayana qədər saxlanılırdı, o da “ölümün rəngi”ni tapana qədər. O, portretləri və peyzajları — real obyektlərlə çox qarşılıqlı, nəinki ekstatik dialoq nəticəsində yaranır.

Maddə ilə ifadə: O, maddənin içindəki gizli mənəviyyəni açığa çıxarmaq məqsədilə formanı radikal olaraq dağıdır, qalın, pastoz fakturə və səsli, “çəkic” rənglər istifadə edir. O, rəsmi fizioloji və hisslərdən ibarətdir.

Tragiç insançılıq: Sutinun mövzuları (qoyun tuşları, xidmətçilər portretləri, dağılmış peyzajlar) əbədi mövzulara həsr edilmişdir: çəkişmə, ölüm, cismaniyyətin zəifliyi.

Ernstun yaradıcılıq metodları:

Cismaniyyətdən azadlaşma: Ernst, gözərlənən dünyanın təməlindən qaçmağa çəkilib. O, frottaç (qələm ilə sürtmə) və gratça (kəsik) texnikalarını yaradıb, “avtomatik” olaraq bilinçdən obrazlar çıxarmağa imkan verən.

Əlifba və obrazların alkimiyası: O, məşhur roman-əlifbələri (“100 başsız baş”, “100 başlı qadın”) yaradıb, qədim qərbə çəkilən qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən qədim qərbə çəkilən q
© elib.ge

Permanent link to this publication: