Dostoevsky və Rusiyanın obrazı

Introduksiya: Sənətkar kimi diaqnost və profeq

Fedor Mixaylovich Dostoevsky (1821-1881) əsərlərində Rusiyanı təsvir etməyəb, onun metafizik və psixoloji portretini yaratmışdır. Bu portret onun rus identifikasiyası haqqında bir əsr öyrənilmələriyə təsir etmişdir. O, Rusiyanın obrazı — bu statik bir rəsm deyil, əbədi mücadilə və dialoq sahəsidir: kələblər və günah, təmkinat və qiyam, ümumi duyguluqla və millî məhdudlaşmayla, «ərazi» ilə «mədəniyyətlə». Bu obraz peyzajlar və həyat tərzi yolu ilə qurulmur, əksinə, onun qəhrəmanlarının eksistensial krizisləri ilə, onların müxtəlif «rus idələri»in daşıyıcıları ilə qurulur.

1. Rusiya kimi «xəstə» və katarzitik sahə

Dostoevsky Rusiyayı onun gücündən ziyaf etmir, onun mənsubiyyətindəki xəstəliklərindən və qarşıdurumlardan, ancaq bu xəstəliklər isə keçidliyyət yolu kimi saxlanılır.

«Qətəl və cəzalar»: Sankt-Peterburq — imperiya başqalçası olmayıb, fəntastik şəhər-şəbəkə, mənətkar bilik. Onun qarışıq qalxanları, həyyam otaqları, qəhrəmanlıq topları — bu şərait, Расkolnikovun «qətəl ideyası» kimi adlanan «qətəl qərəgahı»nı törədir. Rusiya burada — xəstə bir cisman, ruh xərçəngi törədir.

«Bəs»lər: Rəssamlıq şəhərciyi, rəssamlıq qəhrəmanı qəhrəmanı, onun qəhrəmanı. Bu, rus «bəsliyi»nin — xarici, əraziyə bağlı olmayan, ideyaların (batı qərb sosializmi, ateizm) tutulması — mikrokosmu. Rusiya burada, ruhların qəhrəmanlıq və dağıdıcı cəlb olmağa həssas olduğu bir döyüş sahəsidir.

Katarzis stardan: Ancaq bu xəstəlik — məhkumluq deyil. Qurtarma yolu stardan, təvazökarlıqdan və təmkinatlılıqdan keçir. Расkolnikovun katorqa və Dmitri Karamazovun kənarında. Dostoevskyyə görə, Rusiya — bir ölkədir ki, yalnız daşqın düşməklə ruhani yenidən doğuşa bilər.

2. «Rus idəsi»: məssiyanlıq və ümumi duyguluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluqluql
© elib.ge

Permanent link to this publication: