Əlmlər dünyasında dünya səyyahlığı: təcrübə möcüzəsindən mənətə biliklərə

Dünya səyyahlığı mövzusu ədəbiyyatda çətin bir inkişaf keçirib: real ekspedisiyaların tarixi xronikalarından başlayaraq, həyat yolu, dünya və özünü tanımaq üçün ümumi mənətə qədər irəli gedib. Dünya ədəbiyyatında bu mövzu yalnız cənub-şərq fonu kimi deyil, strukturlandırma qaydası, qəhrəmanın, fikirlər və cəmiyyət qaydaqlarının təcrübə edilməsi üçün laboratoriya kimi xidmət edir.

1. Dövlətçilik və fəlsəfi təfəkkür dövrü (XVI–XVIII əsrlər).

İlk mətnlər faktiki olaraq xəbərlər idi, lakin onlar güclü fəlsəfi yük daşıyırdılar.

Antonio Pigafetta, «Məğəllan Səyyahlığı» (ə. 1525): İlk dünya səyyahlığı (1519-1522) — bu yalnız marşrutun təsviri deyil, bir təktoqmacı. Avropalı ilk dəfə yoxsul dünyaların tamamilə digərli olduğunu təsvir edir (Patagoniya, Filippin). Burada səyyahlıq — tanınmış olanın sərhədlərinin qəhrəmancı və qurbanlığını ötürücü bir aktdır, uğur (beşdən bir gəmi qayıtması) məğəllan bir hadisədir.

«Quliverin Səyyahlığı» Jonatan Swift (1726): Ləmüel Quliverin həqiqi olaraq dünya səyyahlığı etməməsi, lakin onun dörd dəfə məlum olmayan torpaqlara gedən səyyahlıqları bu nəzəriyyənin logikasına uyğundur. Swift səyyahlıq formasını Avropa mədəniyyəti, siyasiyyət və insan naturunu satirik şəkildə təsvir etmək üçün istifadə edir. Hər bir torpaq — bu bir «miraslı uşaq», qusurları və yaxşı xassələri hipertrofiyə edən bir aynadır. Dünya səyyahlığı (radikal olaraq fərqli dünyaların bir sırası kimi) qarşıdurma və kritika metodudur.

2. Romantizm və elmi fantastika: səyyahlıq içki axtarışı və utopiya (XIX əsrlər).

XIX əsrdə dünya səyyahlığı mövzusu romantikləşdirilir və çətinləşdirilir.

«Qranqtın Övladları» (1868) və «80 gün ərzində dünya səyyahlığı» (1872) Yul Verna. Verna iki əsas model yaratır. «Qranqtın Övladları» — bu səyyahlıq qəhrəmancı, hədəf ( atasını axtarmaq) marşrutun həyəcanlandırılması. Coğrafiya bu vaxt böyük bir pərdələr parçasıdır, kiçik bir pərdələr parçası toplaya bilər. «80 gün ərzində dünya səyyahlığı»-də səyyahlıq bir idman müsabiqəsidir, vaxt və məkan üzərində bir çağırışdır. Filyas Foggun hərəkəti mənəni özü ilə qarşılaşdırmaq üçün deyil, abstrakt bir hadisəni qələbə qazmaq üçündir — meridiyanlar və saatlar. Onun səyyahlığı ciklikli və mekanikdir, ən əsas açılış (qazanılan gün) — insan hesabatının maddə üzərində qələbəsi. Burada dünya səyyahlığı intellektual bir oyun və texnologiyaların qələbəsindən (parahip, dəmir yolu) bir nümunədir.

«Mobi Dik» Herman Melvill (1851). «Pekoda» səyyahlığı dünya səyyahlığı deyil, amma metafizik bir səyyahlıqdır. «Mobi Dik»-də ağır qəhrəmanı izləmək, okeanin genişliyində insanla transsendental arasında qarşıdurma arenası halına gəlir. Qəhrəmanın marşrutu izləmək, Ahavın tragiyanın universal ölçüsünü qeyd etməkdir. Bu marşrut izləmək, Ahavın tragiyanın universal ölçüsünü qeyd etməkdir.

İnqilab hadisəsi: Yul Verna-nın «80 gün ərzində dünya səyyahlığı» romanı interaktiv media hadisəsi idi. «Le Tan» qəzeti, onun davamı ilə nəşr olunurdu, oxuculara Foggun səyyahlığı nəticəsində qəbul edilən virtual məzmun qoyurdu. Bu, ədəbi dünya səyyahlığının massiv oyun və spekulativ hadisələrə çevrildiyi ilk hallardan biri idi.

3. XX əsrdə: qəhrəmancılığın dekonstruksiyası və zəhniyyətdə səyyahlıq.

Modernizm və postmodernizm qəhrəmancı məkan qələbəsindəki fikri şübhələyir.

«Quliverin səyyahlığı» Coshua Slockam (1900). Bu adlı mətn yoxsul bir xronika deyil, ancaq çox qələbəli bir avtobioqrafiya. Bu mətn səyyahlıqın keçidini simvollar: səyyahlıq qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb qərb q
© elib.ge

Permanent link to this publication: