Alfred Nobelunun adı dünya çapında Nobel mükafatı ilə tanınır, bu mükafat ən yüksək elmi və humanitar tanınma ilə eyniləşdirilir. Ancaq bu simvolun ardında şəxsi dram, müsbət və mənfi olan bioqrafiya və sürətli elmi inkişaf dövrü yatır, bu dövrün icadları qələbə kimi dəyərləndirilib, lakin dağıdıcı olaraq da qəbul edilirdi. Nobelun qarşısında olan həqiqət, onun fikirlərinin yalnız XIX əsr sənayesini dəyişmədiyi, elmin moral təsəvvürünü də dəyişdiyi bir insanın tarixidir.

Orjın və erkən illər

Alfred Bernhard Nobel 1833-cü ildə Stokholm şəhərində müəllim və mühəndis İmmanuil Nobelin ailəsində anadan olub. Nobelin atası gələcək alimə olan həmkarı ilə mühəndislik işləri ilə məşğul idi, o cümlədən dəniz altı minələri və inşaat maşınları işləyirdi, ancaq atasının işi müvəqqəti olaraq zəifləmişdi. Atasının işi zəifləyəndə ailənin işlərini idarə edən anası Andrietta Nobel idi. Alfredin uşaqlıq illəri texniki eksperimentlər və maliyyə dalğalanmaları ilə keçdi — bu da onun əzizliyi və özəl tədqiqatlara qərar verməyə olan tələbini formalaşdırdı.

Ailənin Petroqradə köçməsindən sonra, İmmanuil Nobelin dövlətə müraciət etməsi ilə qəbul edilən silah layihələri üzərində işləməsi nəticəsində, gənc Alfredin təhsili yaxşılaşdı. O, erkən yaşlarından kimya və fizikə marağı göstərib, bir neçə dil bilirdi və tanınmış rus kimyaçısı Nikolay Zinin tərəfindən tərbiyə alırdı. Hələ bu dövrdə Nobel, mühəndislik zehni ilə kimya biliklərinin böyük açılıqların əsası olaraq qəbul edə biləcəyini başa düşdü.

Dünya dəyişən icad

Nobelin həyatında mühüm bir mərhələ, o cümlədən nitrat glicerinin — güclü, ancaq çox istikrarlı bir qəzəblə tanış olması idi. XIX əsrin ortalarında nitrat glicerinin çox vaxt məhələlərə səbəb olan katasroflara səbəb olub, elmi laboratoriyaları dağıdıb, elmlər xadimlərini itirib. Nobel də bu kimi bir hadisəni özü başına yaşadı, o cümlədən öz qardaşı Emiliyinin ölümünü. Bu hadisələr Nobelin qələbəni dayandırmaqda deyildi, ancaq o, qəzəbin nəzarət altına alınmasını etmək üçün daha çox çaba göstərməyə səbəb oldu.

1867-ci ildə Nobel nitrat glicerinin qızılqumurla (kizelgur) qarışdırılmış dinitriqlerin patentini aldı — bu qarışım maddəni istikrarlı və istifadəsi asan edirdi. İcad, inkişafda bir inqilab törətdi: dinitriq, tunellər, yollar və mağaraların tikintisində istifadə olunmağa başlandı və sənayə dövrünün inkişafını sürətləndirdi. Ancaq həm də insanlığa daha da dağıdıcı müharibə formaları açıb. Nobel öz icadının ikiyüzlülüyünü ağır qəbul edirdi və çox vaxt deyirdi ki, insanların bir-birinə qarşı qələbəni istifadə etməyən bir vaxt görmək istəyir.

Elmlər adamı, iş adamı və humanist

Nobel yalnız icadçı deyildi, həm də çox yaxşı iş adamı idi. O, düzdoğrandakı laboratoriyalar və fabrikaları qurdu, 350-dən artıq patentə sahib idi və böyük bir məmləkətə sahib idi. Lakin hər cür xarici uğurlara baxmayaraq, Nobelin şəxsi həyatı bir çox cür yalnız idi. O, çox səyyah kimi hərəkət edirdi, uzun müddət bir yerdə qalmırdı və qadınlarla münasibətləri çox oxşar idi.

Nobelin bioqrafiyasında xüsusilə onun yazıçı Bert von Zutner ilə dostluğu əhəmiyyətli yer tutur — bu qadın, müharibəçilikdən qayğı göstərən bir aktivist idi və sonradan Nobel mükafatı üzrə qazandı. Onların yazışmaları Nobelin dünyaqəbirinə təsir etdi və o, elmin moral məsuliyyətini və öz mirasını insançılığı təbliğ etmək üçün istifadə etmək haqqında düşünməyə başladı.

İncəsənət və mükafatın doğulması

1895-ci ildə Nobel, ailə üzvləri və cəmiyyət arasında böyük bir qarışığa səbəb olan bir vasiyyət imzalamışdı. O, çox hissəsini fondu qurmaq üçün xərç edəcək və bu fonun gəliri ilə hər il insanlığa ən çox xidmət edən şəxslərə mükafatlar verilməsi nəzərdə tutulurdu. Buna görə də Nobel mükafatları yaranmışdır — fizika, kimya, tibb, ədəbiyyat və dünya qüvvəsinin qüvvəsinin qüvvəsinin qüvvəsinin qüvvəsinin qüvvəsinin

Permanent link to this publication: