Марк Шагalın rəsmlərində azadlıq: incəsənət həddən çıxış kimi

Марк Шагal — bir başqa hekayə ilə qarışdırılmayacaq bir rəssamdır. Onun rəsmləri birinci baxışda tanınır: uçuşan sevgililər, tərs qoyulmuş evlər, yaşıl yüzələr, qırmızı skripasçılar. Bu dünya fizikanın qanunlarına, hisslərin qanunlarına tabe, bir qədər fantastik, bir qədər də çox yaxın gəlir. Lakin mövzuları tərk etdikdə və mənsubiyyətə baxdıqda, aydınlaşır ki, Şagallın baş qəhrəmanı sevgi və Vitebsk deyil, azadlıqdır. Vaxt, reallik, ölüm, sərhədlərdən, hətta incəsənətdən azadlıq.

Qüvvətsizliyə azadlıq: uçuş cərəyanı kimi

Şagallın ən tanınmış motivi parıltıqlı insanlardır. Onlar yalnız fizikanın qanunlarını pozmurlar — onlar onları qələbə qazanmaqla yanaşı, onların üçün qüvvətsizliyi yalnız bir təsadüf kimi görməyənlərdir. Onun rəsmlərində uçuşan sevgililər, uçuşan qoyunlar, uçuşan musiqilər və hətta tam şəhərlər var. Lakin bu magiya deyil, surrealistik intellektual oyun deyil. Bu cərəyan.

Şagall üçün uçuş bu mövcudluğun bir formasıdır. O, uçuşan insanları çəkməklə izah etmək istəməzdi. O, özü də belə hiss edirdi — həyatın bağlarından, məcburiyyətlərdən, vaxtdan azad olan bir insan kimi. Onun dünyasında sevgi yeri yüksəlir, xatirə şəhərin üzərində parıldır, ibadət qanadlar olur. Bu metafor deyil, həqiqi içki təcrübəsidir. Şagallın azadlığı — hüquq olmayan bir şey deyil, özünü hər şeydən özünə çəkmək qabiliyyətidir.

Reallikdən azadlıq: Şagallın dünyanın qanunlarını yenidən yazması

Şagal qanunları pozmürdü — o öz dünyasını yaradırdı. Bu dünyada insan qələndən olabilər, qoyun yaşıl ola bilər, ev tərs qoyulmuş ola bilər. Bu dünyada keçmiş və gələcək birlikdə mövcuddur, ölülər həyətə danışır. Bu qələbə deyil, azadlıqdır.

O deyirdi: «Mən dünya haqqında başqa bir şəkildə görmədim». Bu hündürlük fiziki deyil, ruhi hündürlükdür. Bu, qaydalar, təqrir, «bu qədər qəbul edilir» kimi görməmək olan bir baxışdır. Şagal reallığı təsvir etməzdi — o öz qanunlarına görə yenidən yaradırdı. Bu mənəsənət bu mənəsət — tənqidiyyət, sıxıntı, faktların təyminatı qarşısında müqavimət. O, izahçısıya göstərdi ki, dünya bizim kimi gördüyümüz kimi olmaq məcburiyyətində deyil. Bu azadlıq onun azadlıq dərsidir.

Vaxtdan azadlıq: Vitebsk süni bir an

Şagallın rəsmlərində vaxt xüsusi bir şəkildə axır. Onun uşaqdakı Vitebsk-i — xəritədə bir şəhər deyil, onun ruhunda bir şəhərdir. O yaxşılmaz, dağılmaz, dəyişmir. Şagal onu yenidən yenidən qaytarırdı, hətta Parisdə və Nyu-Yorkda yaşarkən də. Onun üçün Vitebsk yer deyil, bir vaxt idi. Bu da azadlıqdır — vaxtdan azadlıq. Şagal anaxronizmlərdən qorxmazdı: bir rəsmdə həsidi rabin və avangard teatrı, qədim yəhudi qəsəbəsi və kosmik sahələr birlikdə ola bilər. O hər hansı bir tarixi qaydaya tabe deyildi, çünki onun incəsənəti vaxtsız idi. O bilirdi ki, həqiqi incəsənət qədimləşmir, çünki o vətəni danışır. Bu inanc da azadlıq formasıdır.

İncəsənət qaydalarından azadlıq: kubizmdən və surrealizmdən sonra

Şagal avangardın bir şəkildə müasir idi, lakin o heç bir qrupa qoşulmurdu: ne kubizmdə, ne futurizmdə, ne surrealizmdə. André Breton, surrealizmin «ata»si, onun təsirini tanırdı, lakin Şagal həmişə öz özüdür qaldı. O, tələb edənlərdən o, lazım olanı alırdı, digərini tərk edirdi.

Bu da azadlıqdır — incəsənət qaydalarından azadlıq. Şagal yeni bir dil axtarır deyil. O, öz iç dünyasını ifadə edə biləcək bir dil axtarırdı. O stildən tabe deyildi, o onu öz işinə cəlb edirdi. Bu nadir xüsusiyyət — dövrün formalaşdığı zaman özünü saxlamaq. O modadan, kritikdən, gözləntidən azad idi. Bu səbəblə onun incəsənəti həyətli qaldı.

Milli sərhədlərdən azadlıq: dünya incəsənətinin yəhudi rəssamı

Şagal yəhudi idi, lakin onun incəsənəti nisbətən milli deyil. Hərçənd o yəhudi simvollarını, bibliliyadakı obrazları, yəhudi dilini istifadə edirdi. Lakin o etnik incəsənətin sərhədlərindən məhdud deyildi. O yəhudi təcrübəsini ümumiyyətə çevirdi. Onun qırmağı qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi qəfəsi q
© elib.ge

Permanent link to this publication: