İtalyan futbolu dünya məşrutiyyətində: keçmiş və gələcək

Qədim futbol dövlətlərindən bəhs edərkən, İtaliya həmişə birinci üçlükdədir. Milli komandanın qolunda dörd ulduz (dünya çempionatları 1934, 1938, 1982, 2006). Hamı qazanmış klublar: «Milan», «Inter», «Juventus», «Parma», «Napoli». İtalyan futbolu sadəcə bir idman deyil, həm də həyat tərzidir, bu «catenaccio», müdafiə qəhrəmanları (Maldini, Barези, Cannavaro). Lakin son illərdə Seria A İngiltərə və İspaniyaya qalib gəlməyə başladı. Nə oldu? İtalyan futbollunun gələcəyi var mə? Dərinləşdirək.

Qızıl dövr: 1930-cu illər – 1990-cı illər

İtaliya ilk dünya çempionatını 1934-cü ildə evində, Musollini dövründə qazandı. 1938-ci ildə Fransada uğurla təkrarladı. Sərhədədən sonra bir sakinlik dövrü oldu, lakin 1960-cı illərdə «Inter» Eleniyo Erreranın «catenaccio» ilə iki dəfə Kubok çempionlarını qazandı. 1980-ci illər — «Milan»ın Arriqo Sakkinin rəhbərliyi altında dövr: pressinq, zonalar qoruma, holland triosu (Gullit, van Basten, Rikard). «Milan» iki dəfə ardıcıl Kubok çempionlarını qazandı (1989, 1990). 1982-ci ildə İtaliya milli komandası, Paolo Rossi tərəfindən İspaniyada çarpışdı, qələbə qazandı. 1990-cı illər: Marçello Lippi tərəfindən idarə olunan «Juventus» Avropada hakim idi (1996-cı ildə LÇ qələbəsi). İtalyan klubları tez-tez finala çıxırdılar. Seria A dünyanın ən qüdrətli liqası idi, burada Maradona, Platini, Zidan, Ronaldo, Baggio, Maldini oynayırdı.

Tragediya və uğur: 2006-cı il

«Calciopoli» (2006) — İtaliya futbollunu sarsıyan corcülük skandası. «Juventus» iki sкудетto itirdi və Seria B-yə göndərildi, «Milan», «Lazio», «Fiorentina» cəzalandırıldı. Görünür, İtaliya futbollu ölümdən qurtuldu. Lakin milli komanda, hər növ qarşıdurmağa baxmayaraq, Almaniyada dünya çempionatını qazandı. Fransaya qarşı final (1:1, penalti 5:3) — Zidan və Materazzi arasında baş verən görüş. Bu qələbə yenidən doğuşun simvolu oldu. «Biz göstərdik ki, İtaliya futbollu yalnız pul deyil, həm də qəlbdir».

Çöküş: 2010-cu illər – maliyyə krizi

2006-cı ildən sonra İtaliya klubları mövqeyini itirməyə başladı. Ölkənin iqtisadiyyatı zəiflədi, stadionlar qədimləşdi, televiziya müqavilələri APL-dən geri idi. «Juventus» içdə hakim idi (9 sкудетto ardıcıl), lakin Avropada qrandlara qarşı məğlub oldu. «Milan» və «Inter» sahiblərin dəyişməsi və çöküşdən keçdilər. Seria A ulduzlarını itirdi: Zlatan, Tiago Silva, Cannavaro getdi. Liqa UEFA-nın 4-cü yerinə düşdü. Milli komanda ilk dəfə 1958-ci ildən sonra ÇM-2018-ə qəbul edilmədi. Bu qəribə idi. Görünür, böyük futbol dövləti qələbəsiz qaldı.

Yenidən doğuş: 2020-cü illər – yeni umud

Qələbə, İtaliya milli komandasının 2021-ci ildə Euro-2020-ni qazanması ilə başladı. Roberto Mançinin rəhbərliyi altında «adzuri» müvəffəqiyyətlə qarşılaşdı, İngiltərəni məğlub etdilər. 2022-ci ildə «Milan» yenidən sкудетto qazandı, «Inter» və «Napoli» (2023-cü ildə çempion) qarşılaşdılar. 2026-cı ildə «Inter» Avropa çempionatını qazandı? (yox, 2023-cü ildə «Mancester Siti» ilə finalda məğlub oldular). Lakin «Napoli» Spalletti tərəfindən rekord bir ayrıqlıqla çempion oldu. Avropada italyan klubları yenidən müvafiq idi: «Roma», «Fiorentina», «Atalanta» arasında keçən evrokubok finalı. Səbəblər: yeni stadionların tikintisi (Juventus, Atalanta), amerikan investisiyalarının gəlişi, ağıllı transfer siyasəti.

Hazırkı məşhur şəxslər

Seria A ulduzları 2026-cı ildə: Viktor Osimhen («Napoli»), Hakin Ziş (Juventus-a keçdi), Rafael Lean («Milan»), Lautaro Martines («Inter»). Yaxşı gələcəkli qəhrəmanlar: Piyetro Pelligrini («Torino»), Vilfred Ndombele, artıq yox. Qapıçı Cianluigi Donnarumma (milli komanda, «PSJ», lakin o italyan). Trenerlər: Luçano Spalletti (Mancini dan sonra milli komanda), Simone Inzaghi («Inter»), Stefano Piyoli («Milan»). Milli komanda ÇM-2026-a hazırlanır (ABŞ, Kanada, Meksika). Seçmədə italyanlar qələbə qazandılar, lakin yenidən ÇM-2026-a qəbul edilmədilər.

Məsələlər və tədbirlər

Qədim stadionlar (San-Siro, Olimpiko) yenidən qurulmalıdır. Tribunlarda racizə (Lazio, Verona problemləri). Bürüksəzlik və yeni arenaların tikintisində gecikmələr. Talantların APL-yə köçürülməsi (Moyzes Kin, Sandro Tonali və s.). Qədim gənclik hazırlıq sistemləri (yalnız son illərdə akademiyalar daha yaxşı işləyir). Səudiyyə Ərəbistəninin qəhrəmanlarını köçürməsi ilə rəqabət.

Gələcək: 2030-cu ilə qədər nə gözləmək olar

İtaliya 2032-ci ilin Avropa çempionatını (Türkiyə ilə birgə) keçirməyə çalışır. Bu, stadionların tikintisinə kömək edə bilər. 2030-cu ilə qədər Seria A top-3-də qayıda bilər, əgər kommersiya və televiziya müqavilələrindən gələn gəlir artırsa. «Atalanta», «Sassuolo», «Empoli» akademiyalarından gələn gənc oyunçular milli komandanın quruluşunu təşkil edəcək. İtaliya ÇM-ni qazına bilər. Əsas məsələ — identikliyini itirməmək: müdafiə məktəbi, taktiki hərəkətlər, tutkuluq.

İtalyan futbollu qaldırış və düşüş keçirdi. O öldü, lakin yenidən doğuldu. 2026-cı ildə Seria A Avropa liqalarından ən maraqlılarından biri oldu. Burada ulduzlar qayıdır, baxış sayı artır. Gelecek İtaliyanın yeni realitetlərə – digitalizasiyaya, data-analitikə, modern idarəetməyə uyğunlaşa bilməsinə bağlıdır. Əgər bu qədər olarsa, «Squadra Adzura» yenidən rəqibləri ilə qorxudacaq. Lakin şübhəsiz – forsa İtaliya!

Permanent link to this publication: