Qəsəbəli ev içi məzəyyəri: şərhləmənin yenidən düşünmə fəaliyyətə çevrilməsi

Səhər: Sən qədər cəhid edərik ki, «qəsəbəli məzəyyər» sözünü səsləyəndə nə gəlir sənə qəlbi? Piyalı traktorist, təsadüfi ovçu və ya qarğıldan məhlul qədər qədim anekdotlar? Çoxsaylı qəsəbəli əhali haqqında şəkilçiliklər insanın sadəcəli, bir qədər qəribə və tənqimətən qalxıb getmiş olduğunu göstərir. Lakin qəsəbəli məzəyyərə daha yaxşı baxanda, o, sadəcə bir məzəyyər deyil, bir fəlsəfədir. Bu, çətinliklərlə barışmaq, identikliyi qorumaq və ən əhəmiyyətli olaraq, şəhər sakinlərinin «qəsəbəliyyə»yə qoymağı sevilən stereotipləri yenidən düşünmək üçün bir yoldur.

Məzəyyər kimi zirh: niyə qəsəbəli insanlar şərhləyirlər

Her bir mədəniyyətdə məzəyyər qoruyucu funksiyaya malikdir. O, çətinliklərlə barışmağı, tətqiqi azaltmağı və birliyi yaratmağı kömək edir. Çoxsaylı qəsəbəli əhali, çox vaxt şəhərdən gələn anlayışsızlıqla, iqtisadi məsələlərlə və fiziki işlərlə üzləşən qəsəbəli əhali üçün, məzəyyər sadəcə bir məzəyyər deyil, həmçinin bir həyata keçmə alətidir. İroniya öz həyatı haqqında deyil, «Mən metro və kafe yoxam, ancaq biz sənələrimizdən gülüməyə bilirik» deyə bir səy vərqi deməkdir. Bu mənada qəsəbəli məzəyyər, təhsil olunmazlıq işarəsi deyil, psixoloji dayanıklılıq işarəsidir.

Classik bir misal: traktorun çölə həssaslıqdan çıxıb qalması haqqında şərhlər və ya qarğılın qonşu sahəyə qaçması haqqında şərhlər. Birinci baxışda, bu sadə bir həyata keçmə tarixləridir. Lakin onların ardında qəsəbəli həyatın süniyyə ilə, texnikayla və özü ilə mübarizəsi haqqında təmiz bir anlayış var. Bu səbəbdən, bu səhvlər üzərində gülüşmək, onları trajedi kimi qəbul etməmək kömək edir. Bu, «qəsəbəli uğursuzluq» stereotipinin yenidən düşünməsi: real hadisədə, səhvlər üzərində gülüşən adam, onların yarısını qələbə qazanmış deməkdir.

«Qəsəbəli təmkinli insan» stereotipi və onun qələbəsi

Qəsəbəli əhali haqqında ən qüdrətli şəkilçiliklərdən biri, insanın nədən çox uzaq olduğunu, məsələləri anlamaqda çətin olduğunu və «mən evim yaxınlıqdır» qaydasına uyğun yaşadığını göstərir. Qəsəbəli məzəyyər bu obrazla oynayır, ancaq onu təsdiqləmək üçün deyil, onun məhbusluğunu göstərmək üçün. Misal: «Qalaba şəhərli qəsəbəyə gedib, dediyi: «Ded, internetdən sən necə yaşayırsan?» Ded: «Mən onu sınağımdan keçirmədim».» Bu sadə bir şərhlər, ancaq stereotipi çevirir: şəhərli insan, o, onunla barışa bilməyən şeydən azad olub.

Yaxud qəsəbəli xidmətçiliyi haqqında şərhlər. Şəhərli insan çox vaxt qəsəbəli insanı sadəcəli və təvəkkülü göstərir. Lakin qəsəbəli anekdotları, əksinə, qəsəbəli insanın hər hansı bir şəhərli «bilməzən»i qələbə qazanmaq qabiliyyətini göstərir. Misal: dedən bir qədim tarixdən, o, qonşusuna «məhəbbətli» bankı satdı, ki, o, uğuru gətirir. Bu bir qəribəlik, ancaq stereotipi qələbə qazanır: qəsəbəli insan zəif deyil, o, başqa bir dilə və başqa qaydalara sahibdir. Onun həmənliyi, bu qədər deyil, təciliyyətdir.

Öz-özünə irona kimi ən yüksək səviyyə

Qəsəbəli məzəyyərin ən maraqlı tərəfi onun öz-özünə ironaiddir. Qəsəbəli əhali çox vaxt özünü gülüşdürür, bu isə aşağılayış deyil, özünəməxsusluğun qəbul edilməsidir. Şərhlər: «Biz qəsəbədə hamı qohumdur, hətta qəsəbədəki qonşular da kim kim olduğunu bilsin». Bu, həqiqət və qəribəlik tək bir vaxtda, qəsəbədəki qohum münasibətlərinin qəribəliyini göstərir, ancaq şəhərli insanların onları qəribə saydığı «qəribəlik» kimi göstərir. Lakin bu qəribəlik, qəsəbəli cəmiyyətin birliyini qoruyan şeydir. Öz-özünə irona, bu mənada, «Biz bu kimi yaxşıyız və bunu sevirik» deyə bir səy vərqi deməkdir.

Bir digər misal: qəsəbəli həyatın sürətindən şərhlər. Şəhərli insan çox vaxt qəsəbəli insanı «ləng» göstərir. Lakin qəsəbəli insanın bu ironağılığını qəbul edir: «Sən çox sürətli yaşayırsan, ancaq biz yaşayıram, ancaq işləmirik». Bu, şəhərli səhəngin ironağılığını göstərir, ki, şəhərli insanın həyat qalitəsini itirməsi səbəbindən. Burada «ləng qəsəbəli insan» stereotipi qələbə qazanır: o, həqiqətən ləng deyil, sadəcə biləcək şəkildə meditativ həyat qaydasını seçmişdir.

Qohumlar haqqında bəllər kimi biliklərin ötürülməsi forması

Qəsəbəli məzəyyər çox vaxt internetdə yaranmır, ancaq yemək masasında, ailə içində yaranır. Bu, nə yalnız məzəyyər, həmçinin tədrisdir. Pərdədən bir qədim tarixdən, o, qonşusuna «məhəbbətli» bankı satdı, ki, o, uğuru gətirir. Bu bir qəribəlik, ancaq stereotipi qələbə qazanır: qəsəbəli insan zəif deyil, o, başqa bir dilə və başqa qaydalara sahibdir. Onun həmənliyi, bu qədər deyil, təciliyyətdir.

Qohumlar haqqında bəllər formatı, stereotip «qəsəbəli məhvçülüyü»ni yenidən düşünməyə imkan verir. Qohumlar haqqında şərhlər, yalnız narazılıq deyil, həmçinin bir fəlsəfədir: qələbə, sənələrimizdən qələbə qazanmaq qabiliyyətindədir. Şərhlər: «Biz evimizdə heç bir ətraflı şey yoxdur, hətta ətraflı pul da yoxdur». Bu, narazılıq deyil, bir fəlsəfədir: qələbə, sənələrimizdən qələbə qazanmaq qabiliyyətindədir.

«Qəsəbəlilik» stereotipinin yenidən düşünməsi

Ən güclü yenidən düşünmə üsulu, praktiki üstünlüyü göstərməkdir. Qəsəbəli məzəyyər çox vaxt şəhərli «məhsuldar» texnologiyaların qəsəbədə foydalanılmaz olduğunu və sadə qəsəbəli metodların qəribə olduğunu göstərir. Şərhlər: «Biz interneti qonşusundan alırıq, qələmət isə dərvişdən, ki, o, biz özü özü qazırdıq. Siz isə hər şeyi düyməklə idarə edirsiz? Uğurlar». Bu, anti-ərəfə deyil, müxtəlif şəraitlərin müxtəlif yanaşmalar tələb etdiyini təsdiqləməkdir. «Qəsəbəlilik» stereotipi, faktların qarşısında çəkilib.

Şərhlər kimi şəhər və qəsəbə arasındakı köprü

Qəsəbəli ev içi məzəyyəri bugün çox vaxt qəsəbəli evdən çıxıb. O, sosial şəbəkələrdə populyar olur, şəhərli insanlar «qəsəbəli» hadisələr üzərində gülüşür. Bu da yenidən düşünməkdir: məzəyyər yaxınlaşdırır. Qalaba şərhlər üzərində gülüşən şəhərli insan, özünü yüksək hiss etmir, o, insanlıq tarixinin bir hissəsi hiss edir. «Qəribə» stereotipi qələbə qazanır, qalaba qalır: o, da qarğıl haqqında şərhlər bilir, o, da qarğıl haqqında gülür, o, da qarğıl haqqında radost qəlir.

İnzibar

Qəsəbəli ev içi məzəyyəri sadəcə bir anekdot yığımı deyil. Bu, qəsəbəli əhaliyə məxsus güclü mədəniyyət mexanizmidir, ki, o, qəsəbəli əhaliyə şərəfini qorumaq, təqdim edilən stereotipləri yenidən düşünmək və hər kəs günümdən qələbə qazanmaq üçün radost tapmaq kömək edir. Hər bir traktor, qohumlar haqqında və qəsəbəli həyatın tələsikliyi haqqında şərhlər, bir təklifdir: «Mən bilirəm ki, sən necə düşünürsən, ancaq mən başqa baxıram». Belki də bu məzəyyər, qəsəbəli həyatı yalnız həyata keçmək deyil, həm də bir sənət kimi görür.
© elib.ge

Permanent link to this publication: